Cookies op websites van de FNV

De FNV gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de websites zo goed mogelijk te laten functioneren. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.
Daarnaast maken we gebruik van tracking cookies om de website persoonlijker te maken en op jouw voorkeuren af te stemmen. Geef hieronder jouw toestemming. Je instellingen kun je altijd weer wijzigen op de pagina over Cookies.

Lees meer over onze cookies
Ik wil informatie op maat (tracking cookies)

Tracking cookies voor informatie op maat: met deze cookies kunnen we de informatie nog beter op je afstemmen. Als je ervoor kiest deze cookies niet te accepteren, dan is het nog steeds mogelijk gebruik te maken van onze websites maar kan het wel voorkomen dat bijvoorbeeld opnieuw gevraagd wordt een vragenlijst in te vullen als je dat al hebt gedaan.

Medezeggenschap dient als contragewicht

De FNV onderzoekt kernwaarde van de medezeggenschap, deel 2

Redactie
Door Redactie 11 juni 2019

Heeft vernieuwing van de medezeggenschap ook zijn grenzen? In elk geval de grenzen van de wet, zou je denken. Maar er zijn inmiddels modellen van medezeggenschap ontwikkeld die eigenlijk niet zo mogen heten. De FNV heeft de kernwaarde en ijkpunten van medezeggenschap laten onderzoeken. Met deze kennis willen we inzicht geven in hoe medezeggenschap bedoeld is en aan welke voorwaarden het moet voldoen.

In een eerder nieuwsbericht schreven we al dat in sommige organisaties de behoefte aan vernieuwing groter is dan in andere. In organisaties met een sterke samenwerkingscultuur willen directie en or graag ‘4 handen op 1 buik’ zijn. Maar wiens buik dan? In zulke organisaties ziet men vaak de oorspronkelijke waarde van medezeggenschap niet meer, terwijl die voor or’s in andere sectoren vanzelfsprekend is.

De medezeggenschap als contragewicht 

Het doel van medezeggenschap is dat werknemers invloed hebben op de plannen van de directie. Dan functioneert de onderneming op zijn best en worden de belangen van de werknemers behartigd. Medezeggenschap is bedoeld om de belangen van de ondernemer (het kapitaal) en van de werknemers (de arbeid) in balans te houden. De or fungeert als contragewicht in het ondernemen, zoals een contragewicht een hijskraan in balans houdt. 

Hoe werkt dat dan? 

Technisch gezien zit een onderneming als volgt in elkaar: 

  • De ondernemer heeft de zeggenschap in de onderneming. Hij beschikt over de middelen om te ondernemen, zoals werknemers. 
  • De werknemer heeft individuele zeggenschap, inspraak. 
  • Tussen de zeggenschap van de ondernemer en de inspraak van de werknemer is medezeggenschap geregeld. Omdat tegenover de macht van een enkeling een vorm van georganiseerde tegenspraak gewenst is.

Ongelijkheid overbruggen

Voor georganiseerde tegenspraak is een gelijkwaardige positie nodig. De hiĆ«rarchische en economische machtsongelijkheid tussen werknemer en ondernemer moet overbrugd worden. Daarom is de Wet op de ondernemingsraden ontwikkeld. Met spelregels voor ongelijkheidscompensatie: plichten voor de ondernemer en rechten voor de werknemers. 

Gelijkwaardig overleg

Door die spelregels krijgen werknemers een eigenstandige positie, buiten de afhankelijkheidsrelatie die er tussen directie en medewerkers is. Ook mag de ondernemer het oordeel van de or niet zomaar naast zich neerleggen: advies en instemming zijn niet vrijblijvend. 
De spelregels voor ongelijkheidscompensatie maken dat de ondernemer een beetje macht inlevert waardoor er ruimte komt voor daadwerkelijke invloed van werknemers. Daar komt het bekende mantra vandaan: medezeggenschap is meedenken, meepraten en meebeslissen. 

Verschil inspraak en invloed

Dat is nou precies het principiƫle verschil tussen invloed en inspraak. Inspraak is mogen meepraten. Bijvoorbeeld in het werkoverleg. Daar ontbreekt het aan spelregels die de ongelijkheid compenseren. De leidinggevende leidt, als medewerkers breng je iets in. Maar wat er met de inbreng gebeurt is afhankelijk van de welwillendheid van je leidinggevende.

Medezeggenschap is meer dan meepraten

Dat geldt ook voor sommige vernieuwingsmodellen. In een bepaald model hebben bestuurder en or samen regie over de medezeggenschap. De or behandelt niet zelf de inhoud maar regisseert de onderwerpen naar (adhoc) werkgroepen met een leidinggevende erin. Zo verplaatsen ze feitelijk medezeggenschapsonderwerpen naar de werkvloer. Maar daar zit de werknemer in de afhankelijke positie en is het management niet gebonden aan de uitkomst van het overleg. Dat is geen georganiseerde tegenspraak maar vrijblijvend meepraten. 

Dit model komt onder verschillende namen voor: regie-or, participantenmodel of or 2.0. Volgende keer een analyse en meer ijkpunten voor (echte) medezeggenschap. Daarmee kun je toetsen of een alternatieve structuur Wor-gelijkwaardige medezeggenschap oplevert. 

Wil je hier meer over weten? Op 9 oktober organiseren we de studiedag ‘Vernieuwen is goed, versterken is beter’.