Opinie: Pas op, het kabinet is bezig het weekend af te schaffen
Handig, winkels die steeds vaker en langer open zijn?
Handig, winkels die steeds vaker en langer open zijn? Nee, een aanslag op de privélevens van winkelmedewerkers, schrijven vakbondsbestuurders Linda Vermeulen en Daniëlle Wiek.
Terwijl veel ouders op zondag langs de lijn staan van het voetbalveld, of op bezoek willen bij opa en oma, zint het kabinet op plannen om dit voor een groot deel van Nederland nóg moeilijker te maken. Het kabinet werkt aan een evaluatie van de Winkeltijdenwet. De vrees is dat CDA-minister Heleen Herbert van Economische Zaken met voorstellen komt die al langer hoog op het verlanglijstje staat van coalitiegenoot VVD: nóg verdere oprekking van de winkeltijden en de feitelijke afschaffing van het weekend.
In Nederland mogen de winkels al veel vaker open dan bijvoorbeeld in Duitsland of België. De Rijksoverheid stelt wel grenzen aan de openingstijden. Nu mogen winkels niet open op zon- en feestdagen, en op werkdagen tussen 22 uur ‘s avonds en 6 uur ‘s ochtends. Gemeenten kunnen dat via een verordening oprekken. Op steeds meer plekken zijn winkels daardoor op alle zondagen en op veel feestdagen open. Herbert zal zich over plannen buigen om de lokale medezeggenschap ingrijpend te veranderen en zo winkelconcerns nog meer ruimte te geven.
Kostbare zondagochtend
Dat grijpt direct in in de roosters van winkelmedewerkers, schoonmakers, beveiligers, chauffeurs en distributiemedewerkers. Zij zouden het verschrikkelijk vinden als hun winkels op nog meer feestdagen open gaan. In gemeenten waar nu is afgesproken dat winkels op zondag vanaf 12 uur open mogen, vrezen medewerkers dat zij in de toekomst ook hun kostbare zondagochtend moeten opofferen – allemaal voor de winsten van de concern-eigenaren.
Als vakbondsbestuurders zien we dagelijks dat lange openingstijden een zware tol eisen van werkenden. Dat komt vooral doordat de grote winkelconcerns en supermarkten tegenhouden dat de werknemersrechten en beloningen voor werken op afwijkende tijdstippen meebewegen met de opgerekte winkeltijden. De rekening komt zo bij werkenden te liggen.
Neem de grote winkelketens zoals H&M en Primark. Medewerkers hebben vaak maar één of hooguit twee vaste roostervrije dagen per week. Elke koopavond en elke extra zondagopening die er sinds begin deze eeuw is bijgekomen, betekent dat mensen nog meer beschikbaar moeten zijn en dat er minder voorspelbaarheid is over de roosters.
Groot beslag op privélevens
Meedoen met een koor of een sportclub, of je dochter naar balletles brengen, wordt heel lastig als je steeds vaker beschikbaar moet zijn voor werk. We zien de gevolgen: uitval door stress en overbelasting, een hoge uitstroom en moeilijk te vullen vacatures. En het gaat niet alleen om de mensen op de winkelvloer. Als winkels langer open zijn, moeten ook distributie, schoonmaak, beveiliging en transport langer of op andere tijden draaien.
Juist in een tijd waarin we allemaal zien dat de 24-uurs-economie tegen de grenzen aanloopt van wat goed is voor mens en klimaat, zouden we de avonden de weekenden en de vrije feestdagen moeten beschermen in plaats van verder uitkleden.
Ruimere winkeltijden passen in de strategie van merken als Kruidvat, Hema en Etos: zoveel mogelijk winkels die zo vaak mogelijk open zijn, om zo andere bedrijven weg te concurreren. Het wordt steeds moeilijker voor familiebedrijven en lokale ondernemers om mee te doen in de race naar ‘altijd open’. Zonde, want juist de lokale ondernemers geven de winkelstraten kleur.
Daar komt de concurrentie van online verkoop nog eens bij. Pleitbezorgers van de oprekking van de winkeltijden zeggen dat winkels meer slagkracht krijgen om ‘op te boksen’ tegen webshops als zij vaker open zijn. Maar dat is de wereld op zijn kop. Het kabinet moet onze economie juist beschermen, door meer regels te stellen aan de online verkopers en dáár het speelveld gelijk te trekken, in plaats van de werktijden van winkelmedewerkers verder op te rekken.
Onze oproep vanuit de vakbond is simpel: rek de openingstijden niet op zonder harde sociale randvoorwaarden. Als politiek en werkgevers tóch willen dat winkelketens vaker open kunnen, leg dan eerst vast dat werkenden daadwerkelijk zeggenschap krijgen. Denk aan: het recht op minimaal twee vaste roostervrije dagen, roosters die ruim van tevoren vaststaan, een stevig ‘nee’-recht tegen extra koopavonden, zon-/feestdagen en fatsoenlijke toeslagen voor werken op zondag, in de avond en op feestdagen.
Linda Vermeulen en Daniëlle Wiek zijn vakbondsbestuurders van FNV Winkelstraat
