Het echte verhaal achter de landarbeidersstaking van 1929 in de Graanrepubliek

Het muziektheater Zummerbühne in Oostwold geeft een te simpele voorstelling van zaken. Voor een echt goed beeld van de klassenstrijd in Oost-Groningen en het Oldambt moet je niet bij het gelijknamige boek van Frank Westerman zijn.

Mooi, de voorstelling van Zummerbühne rond de Graanrepubliek in het Oldambt, drie sterren van de Volkskrant en vier van het Dagblad van het Noorden. Oost-Groningen en het Oldambt staan goed in de schijnwerpers. Knap om van de journalistieke vertelling van Frank Westerman goed toneel te maken.

Versimpeld

Wat niet helemaal goed gaat is om deze uitermate complexe en langdurige landarbeidersstaking te reduceren en te versimpelen naar een romantische vertelling met een Romeo en Julia plot. Dan kijk je toch langs of over dat enorme aantal van 5.000 stakers, de onderlinge verhoudingen en de achterliggende langdurige crisistijd in Groningen met grote werkloosheid en extreem lage lonen.

Socialisten

De suggestie dat het een strijd was van communisten tegen kapitalisten, in de beeldvorming door de producent versterkt door dat rare beeld van Lenin bij de tribune, is ook veel te simpel. De staking vanaf 1 mei 1929 voor tien procent loonsverhoging werd uitgeroepen door de socialistische landarbeidersbond, deel van NVV en wat nu FNV is.

Het echte verhaal

De staking zelf en wat daar nu precies de dieperliggende achtergronden van zijn, dat lees je het beste bij de deskundigen Otto Knottnerus en Erwin H. Karel. Knottnerus schetst, in 2000 al, buitengewoon boeiend de sociaal-economische, culturele en politieke geschiedenis van Oost-Groningen. Erwin Karel sluit hier in 2012 mooi op aan door deze lijnen door te trekken naar de aanleg van de Blauwe Stad bij Winschoten.

Langste staking?

Op de eigen site rept de producent van Zummerbühne van ‘de langste staking ooit in Nederland’. Die duurde vijf maanden en tien dagen. De bijna honderd stakers bij houtzagerij Loos in Blokzijl in de kop van Overijssel zijn echter sinds april 1927 recordhouder: twee jaar en bijna vier maanden hielden ze hun staking voor een nieuwe cao vol. Ook van deze staking is theater gemaakt, in 2022, door theatergezelschap Ons Genoegen.

Foto stakingsleiding Oldambt 1929:
FNV

Tekst:

Nieuwsredactie FNV Noord

Janwillem Compaijen