AI, Europa en de OR
De zomervakantie komt eraan, maar AI-ontwikkelingen draaien door
De zomervakantie nadert, maar de ontwikkelingen rondom kunstmatige intelligentie (AI) staan niet stil. AI is niet alleen een technologische innovatie, het betekent een fundamentele herinrichting van werk. Het raakt aan de organisatie van arbeid, het gebruik van data en de zeggenschap van werknemers.
Europese ontwikkelingen
Tegelijkertijd gebeurt er veel op het gebied van Europese AI- en privacyregelgeving. In al deze ontwikkelingen hebben de vakbond en de OR een cruciale rol om de rechten van werknemers te beschermen.
Op Europees niveau is de AI Act in 2024 aangenomen, maar inmiddels worden onderdelen daarvan aangepast en versoepeld via het zogenaamde ‘AI en Digitale omnibus’ dereguleringspakket. De eerste versoepeling die is aangenomen is:
Het uitstel van verplichtingen rond hoog risico-AI-systemen tot december 2027 (oorspronkelijk augustus 2026). Op de werkvloer gaat het hierbij bijvoorbeeld om systemen die worden ingezet voor werving en selectie, prestatiemonitoring, taakverdeling, etc. Klik hier voor de volledige lijst.
Meer versoepelingen
Er staan nog meer versoepelingen op de agenda:
- Het makkelijker te maken om persoonlijke data te gebruiken in het ontwikkelen en gebruik van AI-modellen. Dit is om discriminatie (bias) tegen te gaan, maar betekent wel meer toegang van werkgevers en technologiebedrijven naar onze (persoonlijke en gevoelige) data.
- Geen verplichting meer voor werkgevers om voor kennis over AI in hun organisatie te zorgen. Het wordt straks alleen aangemoedigd. Terwijl gedegen kennis van AI juist van cruciaal belang is voor goed en veilig gebruik van AI op het werk en om bewust te zijn van ethische en maatschappelijke gevolgen van het gebruik van AI.
In de praktijk betekenen deze ontwikkelingen een vertraging van regelgeving, met negatieve gevolgen voor werknemers. Het vergroot het risico dat AI-systemen sneller en breder worden ingevoerd, zonder voldoende garanties of structurele analyse van de impact ervan op werknemers en privacy.
Versoepeling en uitstel vragen goede voorbereiding
De FNV lobbyt actief voor de bescherming van werknemers en is de campagne Bescherm Je Rechten begonnen tegen de versoepeling van beschermende Europese regelgeving zoals die voor AI en privacy.
De voorgenomen versoepelingen maken de rol van werknemers en medezeggenschap alleen maar belangrijker. Het betekent dat wij actief moeten sturen op bescherming van werknemers tegen de risico’s van AI en voor zorgvuldig datagebruik door werkgevers.
Tegelijk biedt het uitstel ook een kans: extra tijd om goed voor te bereiden. Voor OR-en betekent dit concreet dat nu moet worden bepaald hoe advies- en instemmingsrechten effectief worden ingezet bij AI in de organisatie. Belangrijk is in kaart te brengen welke AI nu al worden gebruikt of worden geïmplementeerd, welke data wordt ingezet, en welke risico’s er zijn voor werknemers (nu en later). Sommige EOR-en of OR-en hebben al afspraken kunnen maken binnen bedrijven om risico’s en kansen van AI continu te analyseren en bespreken met management. Zoals bijvoorbeeld bij het chemieconcern Solvay.
