SER advies Mantelzorg en werk

Deze week publiceerde de Sociaal Economische Raad (SER) het advies “Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving”. In het rapport gaat het over de 2 miljoen Nederlanders die hun betaalde baan combineren met mantelzorg. Voor de meeste mantelzorgers gaat dat gelukkig goed. Maar voor een groeiende groep leidt de combinatie tot overbelasting, met het risico om uit te vallen.

Inzet FNV

De inzet van de FNV benadrukte de noodzaak om te zorgen dat mantelzorgers meer gekoesterd en vooral ondersteund worden. Ze zijn van grote waarde voor hun naasten en de maatschappij, maar worden door de politiek behandeld als een duizenddingendoekje, mensen moeten privé maar alles gaan opvangen.

De druk op werken én zorgen neemt door vergrijzing en ontgroening verder toe. Zorgprofessionals zijn relatief vaak mantelzorger, waardoor zij dubbel onder druk staan. Er zijn steeds meer ouderen en minder jongeren. Meer mensen hebben meer en complexere zorg nodig. Daardoor stijgt de vraag naar professionele zorg én mantelzorg. In zijn advies “Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving” schrijft de SER dat  het makkelijker moet worden om betaald werk en mantelzorg te combineren en tegelijkertijd beter moet worden voorkomen dat mantelzorgers worden overvraagd.

Investeer in mensen die werken én mantelzorgen

Overheid en samenleving hebben er belang bij dat mensen voor elkaar kunnen en willen zorgen. Mantelzorgers vervullen een belangrijke rol. Mantelzorg is niet alleen waardevol voor veel mensen, het levert de samenleving ook veel op. Dat zoveel mogelijk mensen kunnen werken is ook belangrijk. Daarom moet een gezonde combinatie van mantelzorg en werk (met genoeg vrije tijd) voor mensen zoveel mogelijk worden ondersteund en gefaciliteerd. Nu draaien vooral werkenden en ook werkgevers op voor de financiële gevolgen van het combineren van werken en mantelzorgen. Maar omdat het hier een breed maatschappelijk vraagstuk betreft, en de groeiende druk op mantelzorgers deels een gevolg is van overheidskeuzes, is het een gedeelde verantwoordelijkheid. De SER vindt dat de overheid een grotere rol moet nemen in het ondersteunen- en het voorkomen van overvraging van werkende mantelzorgers. Anders zal een steeds groter deel van de beroepsbevolking risico lopen op overbelasting en uitval, of zich genoodzaakt voelen minder te gaan werken of te stoppen met werken. Dit risico treft vooral vrouwen en zorgprofessionals, met alle financiële gevolgen van dien.

Combineren moet makkelijker, verlof moet beter

De SER beveelt aan om de combinatie van werk en mantelzorg beter en makkelijker te maken. Werkgevers bieden waar mogelijk maatwerk voor werkende mantelzorgers: begrip en flexibiliteit zijn voor veel werkenden een oplossing. Een goede balans tussen formele en informele zorg en het borgen van keuzevrijheid voor mantelzorgers zijn belangrijke uitgangspunten.  Het regelen van zorg voor een naaste moet veel eenvoudiger worden: mensen raken nu verstrikt in een woud aan regelingen en instanties. Dat betekent ook dat de kostendelersnorm moet worden afgeschaft. Zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat mantelzorgers er alleen voor staan in hun zorgtaken: daarvoor is nodig dat goede ondersteuning vanuit de gemeente beschikbaar is en zorg en hulp over zoveel mogelijk schouders worden verdeeld. Dat geldt voor individuen én sectoren. En er is een “ventiel” nodig wanneer de druk op werken en zorgen te hoog wordt: door acht weken betaald mantelzorgverlof gefinancierd door de overheid, en een passend en toereikend aanbod van vervangende zorg (respijtzorg). Betaald verlof is een onmisbare voorwaarde om tot een gezonde balans tussen arbeid en zorg te komen en uitval vaker te voorkomen. Daarnaast moet er in de toekomst een verdere verkenning komen voor een meer structurele regeling voor mantelzorgers met zeer langdurige, intensieve mantelzorgtaken.

Mantelzorg in een zorgzame, gezonde samenleving

De vraag naar mantelzorg zal stijgen, hoeveel precies doet ertoe. Het beperken van die stijgende vraag is van belang. Investeren in gezondheid van mensen (preventie), draagt daaraan bij. Waar mensen al voor elkaar zorgen in buurten, wijken en gemeenschappen moeten initiatieven gevoed en gekoesterd worden Daarbij blijven investeringen in een sterke formele zorgsector onmisbaar. Zeker omdat zorgprofessionals zelf relatief het vaakst mantelzorger zijn en een vicieuze cirkel van overbelasting moet worden voorkomen.  De SER beveelt aan om met concrete doelen én maatregelen te komen voor het tegengaan van uitstroom van zorgprofessionals. Mantelzorgers en zorgprofessionals zijn immers niet inwisselbaar: ze hebben ieder hun eigen rollen, taken en verantwoordelijkheden. Zij kunnen elkaar helpen, maar niet vervangen.

De aanbevelingen in het SER advies hangen met elkaar samen, het gaat om een totaalpakket. Daarmee kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt in onze vergrijzende samenleving.

Het volledige advies lees je hier