‘Het heeft ons niets extra’s gekost en tegelijk zoveel opgeleverd.’

Aannemingsmaatschappij Hegeman realiseert geen standaardprojecten, maar complexe bouw- en infraprojecten op een slimme en duurzame manier. Ze zijn niet alleen in hun projecten vooruitstrevend. In januari 2023 begon Hegeman namelijk met het IJsland-model: een kortere werkweek voor alle medewerkers, met behoud van het volledige salaris.

In een sector met een stoffig imago laat Hegeman zien dat het ook anders kan. We spraken met Marita Spenkelink, HR manager, en Frank Hegeman, directeur, over hoe de kortere werkweek bij Hegeman begon als idee om medewerkers meer te binden en te boeien, wat het opleverde en waarom ze na zoveel jaar nog steeds tevreden zijn met de resultaten.

Hoe kwamen jullie op het idee voor een kortere werkweek?

Marita: ‘We waren op zoek naar hoe we onze eigen collega’s konden binden en boeien, dus dat ze niet bij ons weg zouden gaan. Niet dat er veel collega’s vertrokken, maar om dit ook voor te blijven. Daarvoor hadden we een verzameling gemaakt met allerlei ideeën om dat te doen. Frank kwam zelf met het idee van: “Goh, wat als we mensen vier uur in de week doorbetaald vrij geven?” Dat werd gelijk door een aantal mensen heel enthousiast ontvangen. Tegelijk zagen we toch ook wel wat beren op de weg.’

Frank: ‘Ik was er zelf al mee begonnen nog voor we echt overgingen op het IJsland-model. In de avonden kwam ik niet meer toe aan mountainbiken, vooral niet in de winter. Ik ging dat in de ochtend voor werk doen en daarna pas aan het werk. Dat was misschien niet een halve dag vrij, maar het was wél heel erg lekker. Het gaf me het idee om er iets mee te gaan doen voor het hele bedrijf. Ik droeg een variant op het IJsland-model aan bij de opties van het binden en boeien van collega’s, en het sloeg gelijk aan. Zo is het balletje gaan rollen.’

Wat was de reden om over te gaan op het IJsland-model?

Frank: ‘We hadden met een vijfdaagse werkweek al weinig personeelsverloop, maar we vonden dat het beter kon. Als je zwanger bent, heb je recht op zwangerschapsverlof en je partner heeft recht op ouderschapsverlof. Als je in onze sector wat ouder wordt, krijg je ook recht op extra vrije dagen. Maar als jij niets van dat alles hebt, dan moet je (als je fulltime betaald wil worden) 40 uur werken. En tuurlijk, je kunt ook parttimer zijn, maar dat heeft gevolgen voor je inkomen. Niet iedereen heeft die ruimte in zijn of haar inkomen om zoveel uur minder te werken. We hebben collega’s die elk dubbeltje om moeten draaien om rond te komen.’

‘We hebben collega’s die mantelzorger zijn en daarvoor te weinig tijd hadden met een vijfdaagse werkweek, of collega’s die hun kinderen naar school of de opvang moesten brengen en dat eigenlijk net niet redden qua tijd, of collega’s die hun partners in de zorg in het weekend mislopen door onregelmatige roosters. Een kort rustmoment ergens in de week moesten mensen met een vijfdaagse werkweek zelf financieren. We vonden dat onze collega’s zo’n rustmoment verdienden zonder er iets voor te hoeven inleveren en het IJsland-model zorgt hiervoor.’

Hoe hebben jullie het aangepakt? Liepen jullie nog tegen dingen aan?

Frank: ‘We hadden het besluit genomen om het minimaal één jaar te proberen. Ook hadden we een calamiteitenpotje gecreëerd voor het geval er toch iets mis kon gaan. Daarna hebben we alle collega’s gevraagd om te bedenken waar dit plan kon mislukken. Vervolgens hebben we samen met de OR en alle collega’s gekeken naar deze mogelijke problemen en daar antwoorden voor bedacht. Die hebben we verzameld in een handboek. Wat je dan krijgt, is dat iedereen zich eigenaar voelt van het handboek en achter de kortere werkweek staat.’

Marita: ‘Doordat we bij het doorvoeren van het IJsland-model tegelijk met de hele organisatie zijn gestart, konden we heel veel data verzamelen in een heel korte tijd. Op die manier zagen we ook vrij snel wat er wel en wat er niet goed werkte. Voor onze bouwvakkers werkt een halve dag per week vrij niet vanwege het vervoer van en naar de bouwplaats. Voor hen hebben we het zo geregeld dat ze om de week een hele dag vrij zijn.’

Frank: ‘We hadden er rekening mee gehouden dat het vanwege de werkzaamheden voor kan komen dat iemands IJsland-dag een keer vervalt. Maar in de eerste drie weken waren de kraanmachinisten allemaal door drukte al een keer niet aan de beurt geweest. Een paar weken daarna gebeurde dat weer, toen hebben we wat veranderingen doorgevoerd. Eerst voor de kraanmachinisten, daarna voor de hele organisatie. We hadden eerst dat iedereen een vaste dag moest kiezen. Dit was een vaste dag waarmee niet kon worden geschoven. Dat hebben we aangepast naar een vaste flexibele dag. Daar bedoelen we mee, je hebt in principe een vaste dag, maar als het een keer uitkomt om te wisselen dan kan dat. En die mogelijkheid om incidenteel een keer te wisselen werkt beide kanten op. Ook wij mogen het verzoek bij de collega neerleggen.’

Wat is het grootste verschil met hiervoor?

Frank: ‘Het grappige is dat alles gewoon doorgaat zoals hiervoor. In IJsland is iedereen op dezelfde dag deels vrij, dat werkt bij ons niet. We zijn een bouwbedrijf en onderaannemers en klanten verwachten dat we vijf dagen per week werken. We hebben nog steeds een vijfdaagse werkweek, in dat opzicht is er geen verschil, maar we werken alleen niet meer fulltime. Aan het begin van projecten vraagt dat om iets meer plannen vanuit onze personeelsplanners en uitvoerders.’

Marita: ‘Een klus moet worden opgeleverd op een bepaalde datum en tot nu toe lukt dat elke keer weer. We monitoren of iedereen zijn dag opneemt. Als iemand te vaak zijn vaste flexibele dag verschuift of hij neemt zijn dag niet op dan stellen we daar vragen over, want we vinden het belangrijk dat iedereen zijn dag opneemt. Het helpt echt als je even een rustmomentje voor jezelf hebt tijdens de werkweek.’

Frank: ‘We meten verder ook niet de tevredenheid van onze collega's met testen of enquêtes. Die meten we wel als we een borrel hebben of een keer in gesprek zijn met iemand. Het is ons wel opgevallen dat collega's nóg enthousiaster werden over hun werk en het ook echt wel bijzonder vinden.’

Wat zou je zeggen tegen bedrijven in dezelfde sector die sceptisch zijn over het verkorten van de werkweek?

Marita: ‘Wanneer we ons verhaal vertellen in interviews en presentaties krijgen we bijna altijd de opmerking “dat kan bij ons niet, wij zijn maar een klein bedrijf”. Alleen wij hebben ook dochterondernemingen die een stuk kleiner zijn en die ook over zijn gestapt op een kortere werkweek, dus het kan wel. Het vraagt alleen om meer plannen.’

Frank: ‘Het is vooral de angst voor het onbekende. Bedrijven uit onze sector houden graag vast aan wat ze al kennen. Voor ons werkt het IJsland-model heel goed, maar je moet als bedrijf uitvinden wat voor jou werkt. Ga samen met je collega’s de problemen bedenken waar je tegenaan kunt lopen, ga ze samen oplossen en trek er wel echt serieus tijd voor uit om het allemaal uit te tekenen. Geef het een jaar de tijd om te zien of het werkt.’

‘Voordat we begonnen hadden we geld opzijgezet voor als het mis zou gaan. Dat hebben we uiteindelijk helemaal niet nodig gehad, want het ging niet mis. Het heeft ons onderaan de streep niets extra’s gekost en tegelijk zoveel opgeleverd. De reacties van onze klanten zijn ook positief, die zeggen “als jullie zo goed met je personeel omgaan dan zal er wel meer goed geregeld zijn”. De angsten die we in het begin hadden, werden geen werkelijkheid. We werden eigenlijk alleen maar beloond. Medewerkers zijn gemotiveerder en het kort ziekteverzuim is nog lager dan dat het al was. Misschien zit er nog wel meer in het vat dan die vier uur.’

Dit leverde de kortere werkweek Hegeman op:

Ga terug naar de pagina van de vierdaagse werkweek