Nieuwe Europese bedrijfsvorm gaat werknemersrecht fors uithollen

De FNV maakt zich grote zorgen over Europese plannen voor een zogenoemd ‘28ste regime’ dat een nieuwe Europese bedrijfsvorm creëert: de EU-Inc. Bedrijven die daarvoor kiezen, mogen aan lagere standaarden voldoen. Volgens de vakbond vormt de EU-Inc. een bedreiging voor het loon en de pensioenopbouw van werknemers. Daarnaast biedt het een vrijbrief voor schijnconstructies met brievenbusfirma’s en ontwijking van werknemersinspraak.

Concurrentieframe maskeert risico’s

‘Het wordt verkocht als een instrument voor het helpen van start-ups, maar in werkelijkheid kan ieder bedrijf hier gebruik van gaan maken. Daar zit helemaal geen begrenzing op,’ zegt FNV-voorzitter Dick Koerselman. ‘Dat opent de deur naar een golf aan flits- en brievenbusfirma’s die onder een voor hen voordeliger juridisch regime vallen, maar wel overal in de Europese Unie actief zijn. Bovendien ondergraaft dit voorstel eerlijke beloning en pensioenopbouw van werknemers. We hebben grote twijfels of de EU daartoe wel bevoegd is.’

Loon en pensioenopbouw in het geding

Met het voorstel wil de Europese Commissie het mogelijk maken dat werknemers in aandelen van het EU-Inc bedrijf waarvoor ze werken worden betaald, in plaats van in loon waarover werknemers direct kunnen beschikken. Op die manier houdt het bedrijf meer geld in kas en schuift het ondernemersrisico's door naar werknemers. Als een EU-Inc failliet gaat verliest een werknemer niet alleen zijn baan, maar is het aandelenpakket dat de werknemer kreeg als beloning ook niks meer waard. Werknemersaandelen leveren bedrijven een belastingvoordeel op, ook hoeven ze er geen pensioenpremies over te betalen. Werknemers moeten maar afwachten óf hun aandeel wel iets waard blijft en óf ze dat ooit kunnen incasseren. Binnen vijf jaar na oprichting gaat meer dan de helft van de nieuwe bedrijven in Europa namelijk failliet.

'Voor een dik betaalde consultant zijn aandelen in de onderneming van de baas wellicht een leuk extraatje, maar een metaalbewerker of bouwvakker kan er geen boodschappen van betalen. En je pensioen mag je dan ook nog zelf ophoesten, want daar wordt dan niet meer voor ingelegd. Als je überhaupt al ooit je geld ziet voor het werk dat je gedaan hebt, als de boel failliet gaat,' zegt Koerselman.

Rechtsonzekerheid voor werknemers

Volgens de huidige plannen kunnen bedrijven straks kiezen voor een Europese rechtsvorm, die naast nationale bedrijfsvormen bestaat. Voor deze bedrijfsvorm zouden lichtere en gelijkgestelde regels gaan gelden in alle EU-landen, die raken aan belastinginning, faillissementen, fusies en overnames. Allemaal zaken die werknemers raken. Koerselman: 'Het is volledig onduidelijk welk arbeidsrecht uit welk land er gaat gelden, waar werknemers naar de rechter kunnen bij geschillen en of vakbonden hen daar wel kunnen vertegenwoordigen. EU-Inc zou dingen eenvoudiger maken. Dat doet het vast voor bedrijven maar voor werknemers wordt alles juist moeilijker, rechtelozer en onduidelijker.'

EU-Inc dreigt fraude-Inc te worden

De Europese Commissie presenteert het plan als een manier om de concurrentie met de VS en China aan te gaan en Europese start-ups te helpen doorgroeien tot grote techbedrijven, maar volgens de FNV gaat dat verhaal niet op. Alle bedrijven kunnen met dit voorstel een EU-Inc worden, niet alleen tech start-ups. Binnen 48 uur kan iedereen die dat wil een EU-Inc oprichten en in heel Europa opereren, zonder zich in elk land afzonderlijk te vestigen.

De FNV schat in dat malafide ondernemers massaal een EU-Inc zullen oprichten in landen met de soepelste regels, om vervolgens hun werknemers elders te laten werken. Dat gaat leiden tot opzettelijk ingewikkelde en ondoorzichtige constructies met Europee brievenbusfirma's. Het werkt gesjoemel met beloning en premieafdracht in de hand terwijl effectieve handhaving vrijwel onmogelijk wordt.

Werknemers inspraak ontmanteld

De FNV wijst erop dat er nu al een vergelijkbare Europese bedrijfsvorm bestaat: de Societas Europaea (SE). Die wordt nu vooral door multinationals gebruikt om nationale regels voor werknemersinspraak, zoals ondernemingsraden, te omzeilen. Met de EU-Inc wordt het nog makkelijker om onder de verplichtingen uit te komen. Koerselman: ‘De geschiedenis leert ons dat dan lege-huls-bedrijven worden opgetuigd om niet naar werknemers te hoeven luisteren. Werknemersinspraak maakt bedrijven bewezen productiever, maar sommige CEO's willen liever per decreet besturen. Terwijl we juist een democratischere werkvloer nodig hebben,’ aldus de FNV-voorzitter die waarschuwt voor ‘een walhalla voor Zuidas-advocaten en malafide bedrijven, die onder hun verplichtingen uit willen komen.’

Oproep aan politiek

De FNV roept het kabinet, Tweede Kamerleden en Europarlementariërs op de plannen grondig te herzien en werknemersrechten expliciet te beschermen. ‘Europa moet niet willen concurreren door arbeidsrechten af te breken,’ zegt Koerselman. ‘Als de EU innovatie wil stimuleren, moet dat gebeuren met sterke sociale bescherming – niet door juridische achterdeurtjes voor bedrijven te creëren. Daar worden we niet productiever van en ondernemingsrisico hoort bij ondernemers, niet bij werknemers en de samenleving.’