Vier maanden strijd voor een sociaal plan bij ASML

Ruim vier maanden lang stond ASML in het teken van onzekerheid, onrust en onderhandelingen over een groot aangekondigd banenverlies. In totaal wil het bedrijf 1.700 banen schrappen. Wat volgde was een intensief traject waarin medewerkers in actie kwamen en vakbonden stevig tegenover de werkgever stonden.

Sociaal plan

Nu ligt er een resultaat op tafel: een onderhandelingsakkoord over een sociaal plan. Leden van FNV Metaal stemden ermee in en gaven daarmee toestemming om het plan definitief te maken. Maar volgens FNV Metaal is daarmee het werk niet af.

We spreken Peter Reniers, bestuurder bij FNV Metaal, over een periode die veel losmaakte binnen het bedrijf.

‘Niemand was hier echt op voorbereid’

Peter blikt terug op het begin van de reorganisatie: ‘Op 28 januari 2026 deed ASML de WMCO-melding: het wettelijke startsein voor een collectief ontslag. Toen werd duidelijk dat het om 1.700 banen ging, vooral bij Design- en Engineering en IT. Dat hakte erin.’

Volgens hem was de toon vanaf het begin scherp. Niet alleen vanwege de omvang, maar vooral vanwege de context. ‘ASML boekte recordwinsten, had volle orderportefeuilles en kondigde tegelijk uitbreidingen aan. Dan is het lastig uit te leggen dat je dan toch op deze schaal mensen laat vertrekken.’

De conclusie van FNV Metaal was daarom direct helder: gedwongen ontslagen zijn hier geen noodzaak, maar een keuze.

‘We hebben eerst de mist proberen op te trekken’

In de weken na de aankondiging stelde FNV Metaal tientallen kritische vragen aan ASML. Peter: ‘We wilden simpel begrijpen: waarom is dit nodig? Hoeveel mensen worden waar geraakt? Wat zijn de criteria? En hoe verhoudt dit zich tot het grote aantal externe krachten dat via farm-out constructies werkt?’

De antwoorden vielen tegen. ‘Er werd vooral verwezen naar 'bedrijfsorganisatorische redenen', maar zonder harde onderbouwing. Geen scenario’s, geen duidelijke cijfers. Zelfs de ondernemingsraad moest advies geven zonder dat alles helder was.’

Volgens Peter zorgde dat voor extra onrust op de werkvloer. ‘Je zag dat mensen zich afvroegen: hoe kan ik me voorbereiden op iets wat niet eens goed is uitgelegd?’

‘De werkvloer liet zich horen’

Die onzekerheid bleef niet zonder reactie. In maart en april kwamen duizenden medewerkers in beweging. ‘Ongeveer drieduizend collega’s hebben in eigen tijd meegedaan aan een walk-out bij gebouw vier. Dat was een krachtig signaal: wij zijn geen kostenpost.’

Een ASML-medewerker verwoordde het tijdens de actie zo: ‘Ik werk hier met hart en ziel, maar ik voel me nu vooral onzeker en niet gehoord.’

Peter: ‘Dat raakt precies de kern. Het gaat niet alleen om banen, maar om waardigheid en zekerheid.’ De actie had effect. Intern bleek het vertrouwen historisch laag, zo bleek uit onderzoek van ASML zelf.

‘Onderhandelen onder hoge druk’

Tegelijkertijd begonnen de onderhandelingen over een sociaal plan. FNV Metaal trok samen op met CNV, De Unie en VHP2.

‘We hebben de input van leden verzameld en vertaald naar een gezamenlijk voorstel. Maar het bleef stevig onderhandelen,’ zegt Peter. In acht rondes werd er gesproken, met telkens kleine stappen vooruit en nieuwe spanningen.

De inzet werd uiteindelijk scherp geformuleerd. Zonder afspraken op vijf punten zou er geen akkoord komen: vrijwillig vertrek bij boventalligheid, een plaatsmakersregeling, langere herplaatsingsperiode, afschaffing van concurrentiebedingen bij ontslag en een transparante herplaatsingsprocedure.

Op dat moment kwam er beweging in de onderhandelingen. ASML zag dat er echt een grens lag.

‘Elf over twaalf kwam er beweging’

De laatste onderhandelingsronde duurde tot diep in de nacht. ‘Het was letterlijk elf over twaalf toen we een hoofdlijnenakkoord bereikten,’ zegt Peter.

Op 13 mei werd het resultaat bekendgemaakt. Daarna volgde instemming van de leden van FNV Metaal. Een ASML-medewerker reageerde opgelucht: ‘Eindelijk duidelijkheid. Dat maakt de onzekerheid niet weg, maar wel draaglijker.’

‘Dit sociaal plan voorkomt het ergste’

Wat ligt er nu precies? Peter vat samen: ‘Het belangrijkste uitgangspunt is dat gedwongen ontslagen zoveel mogelijk worden voorkomen. Eerst komt interne herplaatsing. En wie mogelijk boventallig raakt, krijgt voorrang op vacatures.’

Daarnaast komt er een plaatsmakersregeling: medewerkers kunnen vrijwillig plaatsmaken voor een collega en ontvangen daarvoor 80% van de vertrekvergoeding. Ook zijn er afspraken over begeleiding, budget voor scholing en een stevige vertrekregeling. ‘Het is niet perfect,’ zegt Peter, ‘maar het biedt wel bescherming in een onzekere periode.’

‘Maar we zijn er nog niet’

Toch is de conclusie niet dat het werk klaar is. ‘Dit sociaal plan dempt de schade, maar neemt de kernvraag niet weg. Waarom moet dit op deze schaal gebeuren bij een bedrijf dat financieel sterk staat?’ zegt Peter.

Een medewerker vatte het tijdens een bijeenkomst zo samen: ‘We willen meebewegen met het bedrijf, maar niet als we steeds het gevoel hebben dat wij het eerst moeten inleveren.’ Peter knikt: ‘Dat is precies waarom we dit blijven volgen. Werkzekerheid hoort geen luxe te zijn.’

Tot slot

Vier maanden na de eerste melding ligt er een akkoord, maar ook veel blijvende vragen. Voor FNV Metaal is het sociaal plan een belangrijke stap, maar niet het eindpunt. Zolang er onnodig onzekerheid wordt gecreëerd terwijl het anders kan, blijven wij ons organiseren.