Stemmen van verandering van palmoliewerkers in West-Kalimantan

Op een palmolieplantage in het Indonesische West-Kalimantan komt langzaam een golf van verandering op gang vanuit de stemmen die lange tijd het zwijgen zijn opgelegd. De vakbond van plantagearbeiders PT Sumatra Jaya Agro Lestari (SJAL) is het tastbare bewijs dat palmoliewerkers niet alleen strijden voor loon en werktijden, maar ook voor waardigheid en een toekomst.

Yublina, een werkneemster van de kwekerij van PT SJAL, herinnert zich nog goed hoe de arbeidsomstandigheden waren voordat er een vakbond was. “Ons dagloon bedroeg slechts 9.000 IDR (bijna 0,50 eurocent). Er waren geen scholen en de wegen waren slecht begaanbaar”, herinnert ze zich. Nu is ze een van de sleutelfiguren in de arbeidersbeweging en strijdt ze voor fundamentele arbeidersrechten, ondanks de enorme uitdagingen waar het bedrijf voor staat.

Extra vergoeding

De vakbond werd aanvankelijk niet verwelkomd. Angst en stigma weerhielden veel werknemers ervan om lid te worden. “Ik begrijp niet waarom de lokale werknemers terughoudend zijn om zich te organiseren”, zegt Yublina. Maar langzaam veranderde de situatie. In 2021 begon het bedrijf zich open te stellen, vooral toen het een start maakte met een certificeringsproces. De vakbond werd toen uitgenodigd voor een gesprek.

En de onderhandelingen begonnen vruchten af te werpen. Het werk in de kwekerij werd beter georganiseerd en verzoeken om overwerkvergoeding werden onder bepaalde voorwaarden ingewilligd. “We hebben gevraagd om een extra vergoeding van 10.000 IDR per uur voor overwerk. En het bedrijf heeft daar uiteindelijk mee ingestemd”, vertelt ze. Zelfs de rechten van werknemers die met pensioen gaan, ontslag nemen of overlijden, worden nu beter gerespecteerd. Voorheen kregen ze slechts 300.000 IDR aan compensatie. Nu krijgen ze een vergoeding op basis van hun dienstverband.

Beter leven

Er zijn nu noodvoorzieningen beschikbaar. “Als een werknemer ‘s nachts ziek wordt, kan hij of zij vragen om naar een medische post te worden gebracht. De kosten worden de volgende dag gedeclareerd”, legt ze uit. Maar de strijd is nog niet voorbij. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zijn nog steeds beperkt en worden alleen gedragen als er toezicht is. "Pas dit jaar zijn er voor het eerst PBM’s verstrekt sinds ik hier werk. Voorheen was er niets", voegde ze eraan toe.

Maria, ook bekend als Sela, is penningmeester van de vakbond. Zij en haar man moesten hun enige kind in hun geboortedorp achterlaten, omdat er geen adequate voorzieningen voor kinderen zijn. “Ik wil een beter leven voor mijn dochter en mijzelf”, zegt ze. Haar ervaring met organiseren heeft haar ogen geopend en haar gemotiveerd om te leren. Sela is huishoudelijk hulp op het landgoed. Ze maakt de huizen van het personeel van het bedrijf schoon. Ze had niet verwacht dat ze zoveel zou leren van haar werk als organisator. “Over de wet, het milieu en vrouwen. Ik heb zoveel geleerd”, vertelt ze.

Zwangerschapsverlof

De strijd van en voor vrouwen in deze sector is veelzijdig. Naast de druk van het bedrijf dragen ze ook een huishoudelijke last. “Ik denk niet alleen aan mezelf. Het maakt me niet uit of het bedrijf me ontslaat, het gaat erom dat ik heb gevochten voor degenen die geen stem hebben”, voegt Yublina toe. Ze promootte ook zwangerschaps- en menstruatieverlof voor vrouwelijke werknemers en de vakbond. “Tegenwoordig krijgen vrouwelijke werknemers drie maanden zwangerschapsverlof. En dat kan worden verlengd als het kind niet in orde is”, verduidelijkt ze.

Het verhaal is anders bij de vakbond Serikat Buruh Kebun Bersatu bij PT Bumi Pratama Khatulistiwa, waar Maman Rohman en zijn vrouw lesgeven in lezen en schrijven. Het secretariaat van de vakbond is hun klaslokaal. De meerderheid van de deelnemers zijn vrouwen. “Misschien zijn de mannen te trots om als volwassenen te leren lezen”, grapt hij. De boeken zijn afkomstig van de overheid of donaties. “Zodra ze kunnen lezen, laten ze dat horen voor de klas. Ik ben zo ontroerd”, zei hij.

Het is niet ongebruikelijk dat Maman het initiatief neemt. Hij bezoekt de huizen, zodat de leerlingen niet ver naar het secretariaat hoeven te reizen. Er zijn ongeveer 20 leerlingen. “Misschien zijn ze moe van het werken overdag en te moe om ‘s avonds te leren”, zegt hij.

De lessen gaan door en de vakbondsleden verzamelen actief boeken om te lezen. Alleen al het feit dat ze kookrecepten en reacties op sociale media kunnen lezen, maakt de vrouwen in deze lessen gelukkig.

Verenigd voor vooruitgang

Begin 2023 werd een nieuwe mijlpaal bereikt: de oprichting van Federasi Buruh Perkebunan Sawit Kalimantan Barat, oftewel de Federatie van Palmoliemedewerkersvakbonden van West-Kalimantan. Yublina werd benoemd tot voorzitter, waarmee het leiderschap van vrouwen in de arbeidersbeweging werd bekrachtigd. Deze federatie, FSBKS Kalbar, verenigt zes vakbonden van verschillende bedrijven en brengt de stem van de arbeiders naar het internationale toneel.

De FSBKS Kalbar bestaat uit zes vakbonden van plantagearbeiders in zes bedrijven: PT. Aditya Agroindo Plantation Workers Union, PT. MAR Plantation Workers Union, PT. Surya Agro Palma Plantation Workers Union, PT. Sumatra Jaya Agro Lestari Plantation Workers Union, PT. Bumi Pratama Khatulistiwa Plantation Workers Union en PT. Agro Andalan Plantation Workers Union. “Sinds we lid zijn geworden van het internationale netwerk IPOWU, kunnen we een claim indienen bij de kopers van palmolie als er problemen zijn met de rechten van werknemers die het bedrijf niet aanpakt”, legt Yublina uit. De federatie maakt deel uit van het IPOWU-netwerk dat in Amsterdam onder leiding van Mondiaal FNV is opgericht. Steun uit Nederland, Colombia en Afrika heeft hun strijd versterkt.

Online en offline trainingsmateriaal

Veel mensen in Europa denken dat de productie van palmolie goed verloopt. “Er vinden echter veel mensenrechtenschendingen plaats”, benadrukt Yublina. Onder internationale druk reageren bedrijven doorgaans sneller. De federatie neemt ook deel aan wereldwijde bijeenkomsten en uitwisselingen met werknemers uit andere landen. Achter deze beweging staat de Teraju Indonesia Foundation (LTI), onder leiding van Agus Sutomo of Tomo. “Veel werknemers zijn nog steeds bang om zich te organiseren. Wij bieden online en offline trainingen aan over hun rechten”, legt hij uit. Het trainingsmateriaal is zo praktisch en duidelijk mogelijk opgesteld.

Door deze persoonlijke aanpak wordt LTI als een familie beschouwd. “De lokale overheid heeft de federatie verwelkomd. Ze begrijpen dat de vakbond kan helpen om de sociale dialoog te versterken”, voegt Tomo toe. Er zijn nog steeds obstakels, zoals trage reacties en tekenen van intimidatie door bedrijven.

Sterke bezem

De secretaris van het provinciale arbeidsbureau van West-Kalimantan, Piter Bones, benadrukt het belang van samenwerking. “Een vakbond is geen verzet. Werknemers die mondig zijn, zullen de productiviteit van het bedrijf zeker ondersteunen”, zegt hij. Hij is zelfs bereid om onderhandelingstrainingen te geven aan werknemers, zodat zij beter voor hun rechten kunnen opkomen.

Drie jaar na de oprichting van de federatie is hun gedrevenheid nog steeds niet afgenomen. Tomo is hoopvol: “Het is niet onmogelijk om de palmoliewerknemers in West-Kalimantan wettelijke bescherming te bieden. In ieder geval via een lokale verordening.” Zoals het gezegde luidt: hoe meer stokken, hoe sterker de bezem. Vanuit de meest afgelegen plantages in West-Kalimantan klinken de stemmen van de palmoliewerknemers nu ook in het buitenland, met de boodschap dat verandering mogelijk is als we samenwerken.

Tekst en foto’s: Aseanty Pahlevi