FNV-symposium over schone gewassen en veilige werknemers:

‘Schone gewassen, veilige werknemers: samen voor gezonde, duurzame toeleveringsketens’, zo luidt de titel van het symposium dat Mondiaal FNV organiseert op 19 september 2025 in Den Haag. De focus ligt op de bescherming van medewerkers tegen pesticiden en andere gewasbeschermingsmiddelen in de zaad-, bloemen- en palmolie-industrie. Met sterke vakbonden en kritische consumenten komen we al een heel eind.

Hoe kunnen we arbeiders en hun gemeenschappen in de zaad-, bloemen- en palmolie-industrie beschermen tegen de gevaren van landbouwchemicaliën? Dat is de centrale vraag tijdens dit symposium in de Haagse Humanity Hub. Met aandacht voor de risico’s, de praktische oplossingen voor het verbeteren van de gezondheid en veiligheid van werknemers en de vitale rol die vakbonden spelen bij het pleiten voor verandering. Aanwezig zijn (internationale) vakbondsleden en -leiders, vertegenwoordigers van ngo’s, het bedrijfsleven en ambtenaren.

Acute pesticide vergiftiging

Professor Hans Kromhout, specialist op het gebied van arbeidshygiëne en epidemiologie en werkzaam bij het Institute for Risk Assessment Sciences van de Universiteit Utrecht, bijt het spits af met een boeiende lezing. Sinds eind jaren tachtig doet hij onderzoek naar de effecten van pesticiden, onder andere op borstkanker. Hij constateert veel verschil in gebruiken tussen ‘noord’ en ‘zuid’.

Hij deed twee onderzoeken naar de effecten van pesticiden in de bloemensector in Kenia en Ethiopië, met een tijdsinterval van 25 jaar om te zien of er iets ten goede veranderde. Het tegendeel bleek waar. In Ethiopië blijkt niet alleen een toename van het gebruik van pesticiden, maar worden ook gevaarlijkere pesticiden gebruikt, nog steeds zonder enige bescherming. Zo’n 16 procent van de werknemers lijdt in dit land aan acute pesticide vergiftiging (APP). In Kenia is de situatie evenmin positief wat het gebruik van pesticiden betreft. Daarnaast belanden hier steeds meer mensen in slecht betaalde banen. “Zo krijgen wij goedkope rozen”, constateert Kromhout droogjes.

‘Geen rare beestjes’

Kromhout pleit onder meer voor primaire preventie door een wereldwijd verbod op pesticiden die als schadelijk worden beschouwd. Ook kan wereldwijde registratie van landbouwchemicaliën en certificering helpen. En verder pleit hij voor kritische consumenten. In de zaal roept iemand spontaan: “Ik koop nooit meer bloemen! Maar dat is geen oplossing voor de werknemers.” Kromhout zegt dat het bewustzijn in Nederland redelijk groot is, dankzij neurologen en huisartsen die constant de publiciteit zoeken. “De voornaamste toevoer in ons lichaam is de voeding”, zegt hij. EU-regelgeving draagt hieraan bij. “Boontjes uit Afrika die geïmporteerd worden, moeten bespoten worden, want wij willen hun ziektes niet. ‘Geen rare beestjes’, zeggen de EU-regelingen.”

Verantwoordelijkheid nemen

In het filmpje ‘Clean Crops, Safe Workers’ legt FNV-bestuurder Jeroen Brandenburg het dilemma nog eens haarfijn uit: “Wij zijn een van de grootste producenten en exportlanden van agrarische producten in de wereld. Veel van onze producten worden in landen van Afrika en Azië verbouwd en een groot probleem is dat daar veel gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Eigenlijk vind ik dat als Nederland zo’n grote rol speelt in de agrarische sector, ze hun verantwoordelijkheid moeten nemen om het gebruik van die middelen te verminderen en de veiligheid bij het gebruik van deze middelen moeten verbeteren.”

Vervuilde rivieren

Leiders van buitenlandse vakbonden in de zaad-, bloemen- en palmolie-industrie met wie Mondiaal FNV samenwerkt, delen in een forumgesprek hun eigen ervaringen met pesticiden. Zo vertelt Ndaizivei Kamoto van de internationale sectorbond in de voeding IUF dat de landbouwbonden in Afrika vooral vechten voor het leven van de werknemers. “We verliezen elke dag een collega.” Gustavo Aristizabal van de Colombiaanse palmoliebond Sintra Palmas benadrukt dat ook zij met pesticiden werken die in de EU verboden zijn. Lahoucine Boulberj van de Marokkaanse landbouwbond FNSA vecht al jaren voor beschermingsmiddelen voor zijn leden die met pesticiden werken. Emelia Ghansah van de Ghanese landbouwbond GAWU wijst erop dat bij haar leden het behoud van banen voorop staat. “Werknemers zijn bang om hun baan te verliezen, en dus bang om op te staan tegen onrecht.” Chennaiah Poguri van de Indiase vakbondsfederatie NAAWU vertelt dat 34 wereldwijd verboden pesticiden nog in India worden gebruikt. “Die vervuilen de zaden, maar ook de rivieren, terwijl de landarbeiders heel slecht betaald worden.”

Data verzamelen

Bewustzijn creëren is hierin heel belangrijk, zo beamen de buitenlandse vakbondsleiders. Boulberj vertelt dat de werknemers inmiddels weten dat pesticiden gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals huiduitslag en ademhalingsmoeilijkheden. De Marokkaanse landbouwbond heeft samen met Mondiaal FNV een voorlichtingsprogramma hierop ontwikkeld. Ook in Ghana krijgen de werknemers inmiddels training. Ghansah pleit wel voor meer arbeidsinspecties in de velden. Poguri’s vakbondsfederatie verzamelt data over arbeidsomstandigheden in de diverse zaadproductiebedrijven en gebruikt deze in de lobby naar de overheid toe. Daarnaast worden preventie en monitoring genoemd als cruciale acties. Astrid Kaag, beleidsmedewerker van Mondiaal FNV voegt eraan toe dat druk op de inkopende bedrijven door onder andere de FNV zeker ook kan helpen.

Oplossingen op een rij

Aan het eind van het symposium worden alle aangedragen oplossingen nog eens op een rij gezet. Zoals het gebruik van geschikte beschermingsmiddelen die aangepast zijn aan gebruik in de tropen, het verbieden van de gevaarlijkste gewasbeschermingsmiddelen, het overgaan op biologische bestrijdingsmiddelen, een betere handhaving, een actieplan maken en als vakbonden gezamenlijk programma’s ontwikkelen voor beter en gezond werken.

Verslag: Astrid van Unen