Wacht eens: zo kan het ook
Jeroen Keip (42) is hbo-docent. Hij leert studenten meer dan alleen een vak; hij helpt hen ook hun plek in de wereld te vinden. Maar hij beseft dat zijn voorbeeld verder reikt dan het klaslokaal. ‘Die rol heb je eigenlijk altijd. Ook tegenover collega’s. Ik probeer in mijn gedrag en wat ik zeg een voorbeeld te zijn voor anderen.’
Zet anderen met je gedrag aan het denken. Volgens mij is dat effectiever dan berispen
‘Ik ben een witte, hetero man. Ik heb zelf dus weinig te klagen over ongelijke behandeling. Juist omdat ik die bevoorrechte positie heb, vind ik het belangrijk mij in te zetten voor gelijkheid tussen mensen. Gelijkheid werkt gewoon beter. Studenten leren meer in een inclusieve klas, waar iedereen zich welkom voelt. Collega’s presteren beter in een inclusieve werkkamer. Je krijgt meer invalshoeken en meningen, je stuurt elkaar bij. Dat maakt het ook veiliger, voor iedereen.’
‘Hee, vrouwtje’
Die veiligheid, daar ontbreekt het nu te vaak aan. ‘Als man zie je dat lang niet altijd. Met mijn vorige vriendin had ik eens op een straathoek afgesproken. Net toen ik de hoek om liep, hoorde ik hoe iemand haar iets toeriep: ‘hee, vrouwtje’, of zoiets. Opeens maakte ik mee wat voor haar de dagelijkse werkelijkheid is. Als man heb je vaak geen idee. Als jij naast een vrouw loopt, roept niemand wat. Maar als ze alleen over straat gaan… Voor vrouwen is het echt anders. Het is goed daar oog voor te hebben. Dus als een vrouw daarover vertelt, is het belangrijk te luisteren.’
Voorleven
‘Mijn huidige vriendin is heel activistisch. Natuurlijk krijg ik daar wat van mee. Zelf ben ik niet van de harde uitspraken en speeches. Je zou dan ook al snel het beeld krijgen: Oh, die man gaat ons eventjes vertellen hoe het moet. Ik geloof meer in de kracht van iets vóórleven. Ik probeer in mijn gedrag een voorbeeld te zijn voor anderen. Volgens mij overtuig je daarmee meer dan met woorden. Mensen met een heel andere kijk op de wereld, die geloven dat vrouwen een andere rol hebben dan mannen, ga je met woorden alleen nooit bereiken. Die voelen zich daar alleen maar onprettig bij; dat werkt contraproductief. Ik denk dat het meer helpt als je met je gedrag laat zien dat het ook anders kan.’
Haal de zuurstof weg
En wat als iemand een foute grap maakt op de werkvloer? ‘Zelfs dan denk ik dat een harde confrontatie niet helpt. Maar je moet wel duidelijk laten merken dat het niet oké is. Dat gebeurt te weinig. Iedereen kent het: het medeplichtige lachje. Het is vaak een lach uit ongemak. Maar degene die de grap maakte, ziet het als een bevestiging, dit is oké. Niet doen, dus. Niet lachen, niet reageren, gewoon weglopen. Haal de zuurstof weg die de grap anders zou krijgen. Zet anderen met je gedrag aan het denken. Volgens mij is dat effectiever dan berispen.’
Man, hou eens je mond
‘Het voelt misschien vreemd: ik wil iets veranderen; moet ik dan niet méér doen? Maar soms is minder beter. Inhaken, het gesprek overnemen; mannen is aangeleerd dat te doen. Om zich te laten gelden en de ruimte in te nemen. Mijn tip: doe dat eens niet. Leer wanneer je je mond moet houden. Soms voel je als man, omdat je dat zo geleerd hebt: hier ligt de kans op een scherpe opmerking, een goede grap. Dit is het moment om mij te laten zien. Pauzeer dan even. Waarom wil ik dit zeggen? Is dit omdat een ander hier iets aan heeft? Of doe ik dit alleen voor mijzelf? Besluit dan om gewoon eens niets te zeggen. Gebruik je voorbeeldfunctie om iets niet te doen.’
Ook goed voor jezelf
‘Voor sommige mannen voelt dat alsof hen iets wordt afgenomen. Het gaat er niet om dat ‘vrouwen de boel overnemen’, het gaat om teruggaan naar een logische, natuurlijke balans. Hoe doe je dat? Anderen laten zien: wacht eens: zo kan het ook. Leren wanneer je een stapje terug mag doen, wanneer je beter kan luisteren dan praten; dat is niet alleen goed voor de samenleving. Het is ook goed voor jezelf. Je leert ongezonde reflexen af. Het is fijn jezelf daarvan te bevrijden. Het is geen zelfopoffering; je haalt er ook iets uit. Een betere relatie met jezelf.’
Lezen, kijken, luisteren, leren
‘Het is niet zo dat ik nu weet hoe het moet. Dat ik het goed doe en anderen mij maar moeten volgen. Je bent nooit uitgeleerd. Het gaat om bewust zijn van je eigen gedrag, om zelfreflectie. Als mannen dat wat meer zouden doen, was er al veel opgelost. Reageer je tijdens een vergadering anders wanneer een vrouw iets zegt dan wanneer een man iets zegt? Ga je bij een vrouw eerder achteroverleunen? Observeer je reacties, stuur ze bij. Verandering begint voor een groot deel bij jezelf. Blijf lezen, kijken, luisteren, leren.’