Ontslagplannen onder vuur wetenschappers

Versoepelen van het ontslagrecht heeft desastreuze gevolgen. Niet alleen voor oudere werknemers die massaal gedumpt zullen worden, zoals de FNV vreest. Maar ook voor de arbeidsproductiviteit en innovatieve kracht van het Nederlandse bedrijfsleven. Dat schrijven 16 wetenschappers van vijf universiteiten in een opzienbarende brief aan de Tweede Kamer. Volgens hen zal ook de tweededeling tussen insiders en outsiders op de arbeidsmarkt verder toenemen en de rechtspositie van werknemers aanzienlijk verslechteren.

Minister Kamp en de ontslagcoalitie (VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie) krijgen deze stevig onderbouwde kritiek op de in het Lenteakkoord geformuleerde plannen met betrekking tot het ontslagrecht en de Werkloosheidswet (WW).

Arbeidsmarkt is ‘zeer flexibel’

Volgens de hoogleraren moeten we de vermeende starheid van de arbeidsmarkt niet overdrijven. Die is juist ‘zeer flexibel’. ‘De ruime mogelijkheden om bepaaldetijdcontracten aan te gaan en uitzendkrachten in te schakelen brengen mee dat bedrijven hun personeelsbestand snel kunnen aanpassen aan gewijzigde economische omstandigheden.’

‘Vaste contracten’ zijn al niet zo vast

Maar ook als het om ‘vaste contracten’ gaat, is ontslag nu al goed mogelijk. ‘Soms krijgt men de indruk uit het politieke debat, dat het in Nederland nauwelijks mogelijk is om iemand met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd tegen zijn wil te ontslaan. Arbeidsjuristen weten wel beter. Jaarlijks wordt de arbeidsovereenkomst van tienduizenden werknemers met toestemming van het UWV opgezegd of door de rechter ontbonden. Van de ontslagaanvragen die bij het UWV worden ingediend, wordt minder dan 10% geweigerd. Ook de bij de kantonrechter ingediende ontbindingsverzoeken worden in het overgrote deel van de gevallen gehonoreerd.’

Duitsland biedt meer ontslagbescherming

De briefschrijvers wijzen op de statistieken van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). ‘Nederland scoort in de tabellen op het punt van ontslagbescherming (Employment Protection strictness) over het geheel genomen 2,1 op een schaal van 0 tot 6. Dat is precies gelijk aan het gemiddelde van alle OESO-landen. Duitsland, dat als het om de bestrijding van de gevolgen van de crisis gaat zo vaak als gidsland wordt gepresenteerd, scoort op alle vier door de OESO onderscheiden punten van Employment protection strictness - dus ook als het gaat om de bescherming van werknemers met een onbepaaldetijdcontract - hóger dan Nederland.’

Soepeler ontslagrecht, hógere werkloosheid

Ook voor de stelling dat een soepeler ontslagrecht tot meer werkgelegenheid leidt, bestaat geen wetenschappelijke onderbouwing. ‘De VS en Denemarken, die op alle punten van Employment protection strictness lager scoren dan Nederland, kennen een aanmerkelijk hóger werkloosheidspercentage dan ons land, terwijl Luxemburg, het land dat na Turkije over het geheel genomen het hoogst scoort op het punt van Employment protection strictness, bijna de laagste werkloosheid heeft van alle OESO-landen.’

Slecht voor arbeidsproductiviteit

De wetenschappers tonen ook aan dat een soepeler ontslagrecht weliswaar arbeidskosten bespaart – de lonen zullen dalen – maar ten koste gaat van de arbeidsproductiviteit en de innovatieve kracht van bedrijven. ‘Werkgevers zijn bij goedkopere arbeid minder bereid te investeren in innovatieve processen en zullen minder investeren in de opleiding van hun personeel wanneer werknemers met verouderde kennis door het versoepelde ontslagrecht eenvoudig vervangen kunnen worden door nieuwe arbeidskrachten.'

'Voor werknemers geldt dat hun loyaliteit aan het bedrijf en hun bereidheid functiespecifieke investeringen te doen, bij een hogere baanzekerheid toeneemt. Het is niet voor niets dat veel werkgevers in hun onderneming wel een flexibele schil aanhouden, maar deze beperken tot 25 a 30% van het totale personeelsbestand. Nog meer flexibiliteit werkt contraproductief.’

WW-lasten duwen bedrijven afgrond in

Volgens de wetenschappers klinkt het idee om werkgevers op te laten draaien voor een deel van de WW-lasten sympathiek, maar is het gevaarlijk. ‘Gevreesd moet worden dat het verhaal van WW-lasten net dat laatste zetje zal zijn dat veel bedrijven in economische moeilijkheden over de rand van de financiële afgrond zal duwen, met vernietiging van werkgelegenheid tot gevolg.'

'Het in het Lenteakkoord gemaakte voorbehoud voor kleine bedrijven kan ons niet geruststellen. Klein is niet synoniem aan kwetsbaar. Ook grote werkgevers kunnen in financiële moeilijkheden komen. Daar zullen de ontslagen bovendien veel grotere groepen werknemers betreffen, met alle financiële rampspoed van dien.’

WW-maatregel draagt niet bij aan bezuinigingen

Bovendien mag de overheid zich met de WW-maatregel niet rijk rekenen. ‘Indien de WW-lasten niet meer op de collectieve kassen drukken, leidt dat na verloop van tijd tot een verlaging van de WW-premie. Als ook de inkomsten dalen, blijft het saldo van baten en lasten gelijk. Op de langere termijn draagt deze maatregel dus nauwelijks bij aan terugdringing van het begrotingstekort.’

Kloof outsiders en insiders niet kleiner

De wetenschappers wijzen erop dat het onzin is te denken dat de versoepeling van het ontslagrecht ertoe zou leiden dat flexwerkers voortaan wel een onbepaaldetijdcontract zullen verwerven. De kloof tussen outsiders en insiders wordt dus niet kleiner. ‘Sterker nog, gevolg zal waarschijnlijk slechts zijn dat kansarme ‘insiders’ – denk vooral aan 55+-ers en werknemers met een handicap - eerder ontslagen worden en vervangen door meer flexibel personeel.’ Lees de onderbouwing hiervoor in de brief.

Ernstige verslechtering rechtspositie werknemer

Ten slotte betekent doorvoering van de plannen een ernstige verslechtering van de rechtspositie van de werknemer. ‘Hij zal voortaan het initiatief moeten nemen om de redelijkheid van het ontslag te laten toetsen. De drempel om dat te doen, is hoog. De gerechtelijke procedure duurt lang en de uitkomst is onzeker. De daaraan verbonden kosten zijn omvangrijk, zeker als men bedenkt dat een veroordeling in de kosten van de wederpartij niet is uitgesloten.

Kritische houding gevaarlijk

Maar er staat meer op het spel dan de bestaanszekerheid van individuele werknemers. ‘De machtsverhoudingen binnen het bedrijf zullen veranderen. Een werknemer die zo op straat kan worden gezet, zal zich wel twee keer bedenken voordat hij beslissingen van het management bekritiseert of misstanden aan de kaak stelt.’

Versoepeling ontslagrecht moet van tafel

De FNV kan zich vinden in de argumenten van deze 16 wetenschappers. De versoepeling van het ontslagrecht moet van tafel. Punt.

Lees de hele brief