WMO en AWBZ

De Algemene wet bijzonder ziektekosten en de Wet maatschappelijke ondersteuning zijn belangrijke wetten die zorg regelen.

De AWBZ

De Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) regelt de financiering van de zogenaamde langdurige en onverzekerbare zorg. In de praktijk gaat dat vooral over de zorg voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten, de zorg voor ouderen en de zorg voor mensen met een zware chronische psychische aandoening. Dat kan thuiszorg zijn of zorg in een zogenaamde AWBZ-instelling als een verpleeghuis of een gespecialiseerde instelling voor verstandelijk gehandicapten.

Centraal Indicatieorgaan Zorg (CIZ)
De AWBZ is een volksverzekering die wordt gefinancierd uit de AWBZ-premie, in feite een geoormerkt deel van de belastinginkomsten. De AWBZ kent inkomensafhankelijke eigen bijdragen.

Formeel wordt de AWBZ uitgevoerd door de eigen zorgverzekeraar. In de praktijk is die taak gedelegeerd aan de regionale zorgkantoren. Het zorgkantoor is in de regel gelieerd aan de verzekeraar die in de betreffende regio de sterkste positie inneemt.

Wie AWBZ-zorg nodig heeft, moet meestal langs het Centraal Indicatieorgaan Zorg (CIZ). Het CIZ probeert op objectieve gronden vast te stellen hoe veel zorg mensen nodig hebben. Met de indicatie in de hand kan men zich bij het zorgkantoor melden. Dan krijgt de cliënt zorg in natura of een zogenaamd persoonsgebonden budget (PGB). Met een PGB kan zelf zorg worden ingekocht.

Het  is in beginsel een uitstekende regeling. Nederland is één van de weinige landen waar langdurige zorg voor de zwaksten in de samenleving een daadwerkelijk een recht is en uit een sociale ziektekostenverzekering wordt gefinancierd. Ondanks alle terechte klachten over de kwaliteit van de zorg, staan de ouderenzorg en de zorg voor gehandicapten er in Nederland nog relatief goed voor. De AWBZ is echter ook een regeling met problemen.

AWBZ-uitgaven zullen snel toenemen
Het voornaamste probleem is dat door vergrijzing en door stijging van de loonkosten, de AWBZ-uitgaven de komende decennia snel zullen gaan toenemen. De vraag is dan of we dat wel gezamenlijk willen betalen.

De manier waarop de AWBZ wordt uitgevoerd helpt ook niet erg. Eigenlijk is de overheid verantwoordelijk, maar die heeft de uitvoering uitbesteed aan de verzekeraars en die weer aan de zorgkantoren. Uiteindelijk voelt niemand zich verantwoordelijk voor de kwaliteit en de kosten van de zorg.

Oplossingen zijn niet eenvoudig. Iedereen is het er snel over eens dat zorg die eigenlijk niet in de AWBZ thuishoort, naar een andere regeling moet. En dus is de zogenaamde begeleiding overgeheveld naar de gemeenten en zijn grote delen van de geestelijke gezondheidszorg in de Zorgverzekeringswet terecht gekomen. Dat heeft al problemen genoeg opgeleverd, terwijl de grote kosten daar niet worden gemaakt. Ingrijpender voorstellen komen er altijd op neer dat mensen een groter deel van de kosten zelf moeten gaan betalen. Zie verder onder Standpunt FNV.

De WMO

De Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) heeft in 2007 de oude Welzijnswet en de Wet voorzieningen gehandicapten vervangen. Verder werden eerst de huishoudelijke hulp en later de zogenaamde begeleiding uit de AWBZ naar de WMO overgeheveld.

De WMO wordt wel een participatiewet genoemd. Als het voor mensen niet mogelijk is om op eigen kracht of met behulp van familie en bekenden voldoende mee te doen, kunnen mensen hulp krijgen van de gemeente. Dat kan gaan om huishoudelijke hulp, een woonaanpassing of de maaltijdvoorziening. Ook verslaafdenzorg en hulp aan daklozen vallen onder het brede bereik van de WMO.

Het is de bedoeling dat hulpvragen zo veel mogelijk via één loket verlopen. Gemeenten mogen een eigen bijdrage vragen. Voor de huishoudelijke hulp en de begeleiding zijn de eigen bijdragen gemaximeerd op het niveau van de inkomensafhankelijke eigen bijdragen AWBZ.

De WMO kan ook een voorzieningenwet worden genoemd. Mensen hebben geen recht op gemeentelijke ondersteuning en gemeenten hebben een grote beleidsvrijheid bij de uitvoering van de wet.