Marktwerking
De afgelopen decennia is in Nederland in veel publieke sectoren marktwerking ingevoerd. Door privatisering en concurrentie te bevorderen zouden (voormalige) overheidsbedrijven efficiënter gaan functioneren en daardoor goedkoper worden.
Demonstratie stakende postbodes, Den Haag 16-11-2020. Foto: Oskar van Rijswijk
Deze zegeningen van de vrije markt hebben lang niet overal het verwachte succes gebracht. Sprekende voorbeelden zijn de problemen bij de NS, het regionaal openbaar vervoer, in de zorg en de taxisector.
Arbeidsvoorwaarden zijn in korte tijd met grote stappen naar beneden bijgesteld, banen zijn door de invoering van marktwerking massaal verloren gegaan en de kwaliteit van de dienstverlening is enorm onder druk komen te staan.
Kiezers willen geen marktwerking
Het is dan ook niet verwonderlijk dat het tij is gekeerd. Uit een onderzoek van TNS NIPO in opdracht van de FNV in het voorjaar van 2010 bleek dat kiezers niet meer marktwerking in de publieke sector willen. Het grote publiek staat vooral negatief tegenover marktwerking in de thuiszorg. Over marktwerking in de postsector is de kiezer evenmin positief.
Slechtere arbeidsvoorwaarden
Maar liefst tweederde van de ondervraagden vond dat marktwerking in de postsector heeft geleid tot slechtere arbeidsvoorwaarden en minder werk voor de werknemers. De meningen over marktwerking in de taxisector lopen uiteen. En zes op de tien Nederlanders vindt dat door de invoering van marktwerking de dienstverlening onpersoonlijker is geworden.
Standpunt FNV
Natuurlijk kan de markt veel welvaart, innovatie en werkgelegenheid brengen, maar zonder regulering zullen de commerciële belangen altijd de publieke belangen overwinnen. Een politieke visie over marktwerking in de publieke sector is daarom hard nodig. Het is aan de politiek om de publieke belangen te waarborgen.
Marktwerking mag geen doel op zich zijn. Kostenweging mag niet het enige criterium zijn in het marktdenken. De kwaliteit van de dienstverlening en de arbeidvoorwaarden van de mensen die deze diensten leveren, verdienen minstens zoveel aandacht.
De overheid zou zich moeten bezinnen op het invoeren van martkwerking in verschillende sectoren van publieke dienstverlening. Want veel werknemers in de publieke sector ondervinden grote gevolgen van de invoering van marktwerking. Arbeidsvoorwaarden worden naar beneden bijgesteld en lonen en arbeidsplaatsen komen onder druk te staan.
Voor decentrale overheden gaat marktwerking vaak gepaard met nieuwe verplichtingen die voortvloeien uit Europese wet- en regelgeving. Een voorbeeld hiervan is de aandacht voor (Europese) aanbestedingsprocedures bij de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO).
FNV-lobby
Via een intensieve lobby bij de Tweede Kamer heeft de FNV het voor elkaar gekregen dat de SER zich heeft gebogen over de voorwaarden waaraan invoering van martkwerking moet voldoen. Dit advies is in maart 2010 gepubliceerd.
SER-advies
In het advies staat dat er bij nieuwe marktordening aandacht besteed moet worden aan mogelijke negatieve effecten voor werknemers. Zo moet er gekeken worden naar de mogelijke consequenties voor de rechtspositie en arbeidsvoorwaarden van werknemers. En er moet worden nagegaan welke bestaande regelgeving toegepast kan en moet worden en of er internationale verdragen van toepassing zijn. Tot slot zal er bij nieuwe marktordeningsvraagstukken al in het beginstadium gesproken moeten worden met sociale partners.
Herstelplannen
Naast het SER-advies hebben bestuurders van sectoren waarin marktwerking al is toegepast herstelplannen opgesteld. Deze herstelplannen moeten de negatieve gevolgen voor werknemers repareren in de thuiszorg, het besloten taxivervoer, de inburgering en de postsector. Deze herstelplannen worden onder de aandacht gebracht van de leden van de Tweede Kamer.