Flexibel werken leidt tot uitwassen en gesjoemel

Steeds meer werknemers hebben een flexibel contract. De maatschappij is daar echter niet op ingericht. De FNV gaat in de aanval tegen misbruik.

door Wilco Veldhorst, regiobestuurder Zuidoost van FNV Bouw  

De vakbonden openen de aanval op onvrijwillige flex. In haar nieuwjaarstoespraak haalde FNV-voorzitter Agnes Jongerius hard uit naar werkgevers en maakte zij de resultaten bekend van een onderzoek dat de FNV heeft gedaan naar flexwerk.

In het onderzoek zegt 70 procent van de ondervraagden mee te maken dat werkgevers mensen ontslaan om ze vervolgens weer als flexwerker (uitzendkracht, zzp'er) en vaak tegen slechtere arbeidsvoorwaarden aan te nemen. In veel gevallen is in goed Hollands gewoon sprake van gesjoemel. Volgens cijfers van het UWV heeft inmiddels één op de drie werknemers een of andere vorm van flexibel contract. Daaronder zitten veel kostwinners, wier bestaanszekerheid in het geding is.

Ook wij bij FNV Bouw zien de uitwassen van flexibel werken toenemen. Illustratief is wat vorig jaar een aantal leden van FNV Bouw bij een afbouwbedrijf in Tegelen is overkomen. Zij kregen een papiertje voorgelegd waarin zij moesten tekenen voor hun eigen ontslag. Zij zouden de dag erop weer aan de slag kunnen via een uitzendbureau bij de werkgever die hen zojuist wilde ontslaan. Zij hebben dit geweigerd.

Uiteindelijk is na meerdere pogingen, die eerder werden afgewezen door UWV Werkbedrijf, toch een ontslagvergunning verleend. Van de ontslagen werknemers kreeg er één na ontslag nog het aanbod om via een grote landelijke uitzender bij zijn voormalige werkgever te gaan werken. Toen deze daar op in wilde gaan, bleek de uitzender nattigheid te voelen. Er werden inmiddels geen zaken meer gedaan met de werkgever.

Vaststellingsovereenkomst

Vaak gaat zo'n ontslag via een zogenoemde vaststellingsovereenkomst. Dit is een overeenkomst waarin op initiatief van de werkgever tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst wordt overgegaan. De vaststellingsovereenkomst is oorspronkelijk bedoeld om de kantonrechters te ontlasten in zaken waarin uiteindelijk duidelijk is dat er toch tot ontbinding van een arbeidsovereenkomst wordt overgegaan.

De vaststellingsovereenkomst is er gekomen omdat heel veel zaken bij de kantonrechter pro-forma werden afgewikkeld om het recht op een uitkering veilig te stellen. Vaak was men het al eens over een afkoopsom en moest alleen de handtekening van de kantonrechter er nog onder. De vaststellingsovereenkomst is niet bedoeld om even snel soepel wat mensen buiten te zetten.

Een praktijk die wij helaas nogal eens tegenkomen en waar op het moment dat de overeenkomst eenmaal is ondertekend vaak weinig meer aan te doen is. Mocht u een dergelijke overeenkomst voorgelegd krijgen, teken dan nooit direct en neem eerst contact op met uw bond, een rechtsbijstandsverzekeraar of het juridisch loket.

Verleid om zzp'er te worden

Vorig jaar ben ik ook iemand tegengekomen die door zijn werkgever werd verleid om zzp'er te worden. Hij werd lekker gemaakt met een rekenvoorbeeld waarin hij netto veel meer overhield dan als werknemer. Dit was logisch, want als zzp'er ben je niet meer in loondienst. Naar de letter van de wet ben je ondernemer en dus hoef je bepaalde afdrachten niet meer te doen. De betrokken werknemer had zich dat kennelijk niet gerealiseerd. De belofte dat de werkgever voor de opdrachten en een paar andere opdrachtgevers zou zorgen deed de rest. De man nam ontslag en begon voor zichzelf.

'Helaas' droogde na een paar maanden de stroom opdrachten op. Dat leidde tot grote ellende. De man had geen werk meer en had - ondanks dat hij jaren premie had betaald - uiteraard ook geen recht op WW. Hij was immers zelfstandig ondernemer. Hij had een partner met een vast inkomen en had dus geen recht op bijstand. De kosten voor zijn bedrijfje liepen wel door en de hypotheek en de lening van de auto ook. De werkgever was goedkoop van zijn personeelslid afgekomen.

Hypotheek

Werknemers die hun vaste dienstverband al dan niet gedwongen inruilen voor een flexcontract kunnen in diepe financiële problemen terechtkomen. Bovendien is onze maatschappij niet ingericht op mensen met een flexibel contract, terwijl inmiddels een derde van werkend Nederland wél zo'n flexibel contract heeft. Probeer maar eens een hypotheek af te sluiten of een huis te huren in de vrije sector zonder uitzicht op een vast contract of zonder een min of meer vaste omzet gedurende een paar jaar.

Dat is uiteindelijk ook niet in het belang van onze sector. De hele nieuwbouw staat of valt met de verkoop van woningen en is dus afhankelijk van de vraag of mensen wel of geen hypotheek kunnen krijgen. Boeiend is dus de conclusie dat werkgevers in de bouw uiteindelijk ook hun eigen handel in gevaar kunnen brengen door een te ver doorgevoerde flex.

Flexibel werken is niet meer weg te denken uit de samenleving. Maar mensen die niet flexibel willen werken moeten ook de kans hebben op een vast contract in loondienst. De maatschappij moet wel worden ingericht op het feit dat een groot deel van werkend Nederland flexibel werkt.

Wel de lusten maar niet de lasten

Betere voorlichting over de risico's van en de verschillen tussen werknemer- en ondernemerschap. Ook investeren in plaats van louter profiteren. Het kan niet zo zijn dat werkgevers hun ondernemersrisico bij de maatschappij leggen en wel de lusten willen van flexibel werken, maar niet de lasten. Goed dus dat de FNV onvrijwillige flex op de agenda zet!

Wilco Veldhorst (dit opiniestuk stond op 20 januari 2011 in het Eindhovens Dagblad)