Ongewenste omgangsvormen

Oorzaken en risico's

Seksuele intimidatie

Mannen en vrouwen worden even vaak slachtoffer van agressie, geweld of pesten. Seksuele intimidatie is een vorm van ongewenst gedrag waar met name vrouwen het slachtoffer van zijn. Er bestaat geen prototype slachtoffer. Wel blijken sommige groepen een groter risico te lopen:

• vrouwen die net in een nieuwe baan beginnen
• vrouwen die in een typisch mannenberoep gaan werken
• allochtone vrouwen 
• lesbische vrouwen
• werkneemsters met een tijdelijk contract
• jongere werkneemsters.

Pesten

Iedereen kan slachtoffer worden van pesten binnen een organisatie. Pesten komt vaker voor in bedrijven waar conflicten vermeden worden. In hiërarchisch ingestelde bedrijven en bedrijven waar strikte groepsnormen gelden, is de kans op pesten waarschijnlijk ook groter.  Een aantal mogelijke oorzaken:

• het slachtoffer heeft een betere positie dan de pesters;
• het slachtoffer presteert beter of werkt harder;
• het slachtoffer is 'anders'; hij gedraagt zich anders of ziet er anders uit dan de rest van de groep.

Agressie en geweld

Werknemers in een uitvoerende functie en werknemers die veel tijd doorbrengen met publiek, lopen een groter risico om te maken te krijgen met agressie en geweld. Ook blijkt leeftijd een rol te spelen, jongere werknemers hebben vaker last van agressief gedrag dan oudere werknemers. De wijze waarop leidinggevenden een voorbeeld geven is cruciaal. Het is van belang dat zij laten zien en merken dat agressie en geweld niet getolereerd wordt.

Plichten werkgever

In de arboregelgeving staan de verplichtingen waaraan de werkgever moet voldoen. Seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld vallen volgens de Arbowet onder psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Verplichtingen met betrekking tot PSA staan in een apart hoofdstuk van het Arbobesluit. Hierin staat het volgende: 

• Seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld moeten actief worden aangepakt.
• Het moet duidelijk zijn of er sprake is van (risico op) seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld. Dit moet opgenomen zijn in de verplichte Risicoinventarisatie en -evaluatie (RI&E)
• Vervolgens moet seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld waar mogelijk voorkomen worden en als dit niet mogelijk is, zoveel mogelijk verminderd worden. Dit moet opgenomen zijn in het verplichte Plan van Aanpak (PvA).
  

Voorbeelden

Bureau Beroepsziekten FNV heeft meerdere zaken weten te regelen voor mensen die in de WAO/WIA zijn gekomen door pesten op het werk. Enkele voorbeelden van een succesvolle zaken: 

Timmerman

Een 40-jarige timmerman werd vanaf het begin van zijn dienstverband systematisch gepest op het werk. De pesters bestonden uit 5 collega's en de directeur.

De pesters scholden de man dagelijks uit en kleineerden hem. Zij riepen  dat hij niets kon en dat hij een nul was. Soms werd zijn werk met opzet kapot gemaakt, waarna de directeur hem daarvan publiekelijk de schuld gaf. Wanneer de timmerman hulp nodig had, werd hij genegeerd. Er was een aantal collega's dat niet meedeed aan de pesterijen, maar zij durfden niet op te komen voor de timmerman. Ook die collega's waren wel eens gepest en zij waren bang om weer het mikpunt te worden. Er was geen vertrouwenspersoon binnen het bedrijf en de timmerman kon ook niet naar zijn directeur stappen, aangezien die meedeed aan de pesterijen.

De timmerman kreeg na een paar jaar klachten. Hij kreeg hoofdpijn, piekerde over zijn werk, had angstgevoelens en leed aan slapeloosheid. Voor hij naar zijn werk moest, was hij misselijk en moest hij overgeven. De klachten verergerden en de timmerman werd depressief. Uiteindelijk moest hij zich ziek melden. Hij kwam vervolgens in de WAO terecht en is niet meer de oude geworden.

Administratief medewerkster

Een administratief medewerkster werkte jarenlang met plezier tot haar werkgever fuseerde met een ander bedrijf. Na deze fusie werd zij in een ruimte geplaatst met meerdere medewerkers. Een van die medewerkers begon de vrouw te pesten. De pester maakte dagelijks negatieve en kleinerende opmerkingen tegen de medewerkster, onder andere over haar kleding. De pester schold haar ook uit. Bij haar collega's was bekend dat de medewerkster astma had. De pester rookte echter op de werkplek en blies de rook richting de medewerkster. De vrouw had ook te maken met een zeer hoge werkdruk. De medewerkster moest werk voor 2 mensen doen en maakte veel overuren.

De medewerkster heeft meerder malen gepraat over deze situatie met haar leidinggevende, maar die deed er niets aan. Er was geen vertrouwenspersoon binnen het bedrijf. De medewerkster kreeg vermoeidheidsklachten, hoofdpijn en nachtmerries. De klachten verergerden in de loop der tijd, waardoor zij in de WAO belandde. Zij kreeg uiteindelijk een schadevergoeding.

Links

Onderzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar agressie, geweld, seksuele intimidatie en pesten op het werk

Stop Mobbing

TNO Arbeid Onderzoek naar intimidatie op het werk