Aanbestedingen van de overheid moeten socialer

Te veel overheden nemen hun sociale verantwoordelijkheid niet

Bij de overheid is te weinig aandacht voor sociale aspecten bij de aanbestedingen. Bijna de helft van iedere gemeentebegroting bestaat uit externe opdrachten. Opdrachten waarbij de gemeenten meer sociale eisen moeten stellen, vinden de PvdA en FNV-Bondgenoten. Zo kan het personeel dat het werk al jaren lang naar tevredenheid uitvoert beter beschermd worden en worden zij geen kind van de rekening van een lagere aanbesteding.

De laatste tijd gaan gemeenten terecht meer gebruik maken van social return om zo arbeids-gehandicapten of uitkeringsgerechtigden aan het werk te helpen. Hoe meer mensen een bedrijf bij een overheidsopdracht aan het werk helpt, hoe groter de kans moet zijn dat het de opdracht binnen sleept. Zeer wenselijk, maar de PvdA en de FNV-bondgenoten willen een stap verder. "Het uitvoerend personeel dat nu op de opdracht zit, mag niet de dupe worden de uitkomst van een aanbesteding", zegt Egon Groen, bestuurder FNV Bondgenoten. "Het behoud van juist die banen heeft wat ons betreft de hoogste prioriteit". Gemeenten moeten daarnaast hun aanbestedingen zo inrichten dat voorkomen wordt dat de winnende bedrijven hun winst vooral halen uit het verhogen van de productienormen voor het personeel. We moeten af van zaken als "normaal snoei ik zo'n 20 á 30 bomen per dag, maar bij een slechte aanbesteding moet je er 40 á 50 per dag doen".

De sociale kracht van de overheidsopdracht
Eén op de vijf euro's die wordt uitgegeven in Nederland is afkomstig uit overheidscontracten. Dit is voor vele branches een factor om rekening mee te houden. Voor een gemeente als Arnhem gaat dat al om €250 mln per jaar, voor Rotterdam om €1 mld. Daarmee hebben gemeenten, provincies en ministeries een belangrijk sturingsinstrument in handen. Met dit instrument kunnen branches verleid of gedwongen worden om sociaal onwenselijk gedrag aan te passen. In de Tweede Kamer is een motie van Mariëtte Hamer aangenomen om gemeenten en provincies te stimuleren om meer sociaal aan te besteden. Voor haar is het duidelijk: "Wij willen geen verschraling van de arbeidscondities". 
 
Bedrijven moeten beste sociale beentje voor zetten
"Door de aanbestedingen op een sociale manier in te richten, kan het bedrijf dat een sociaal-expert is de opdracht eerder winnen", zegt Niels Springeling van de PvdA-fractie in Arnhem. "Zo voorkom je dat een bedrijf de opdracht wint dat het beste intern de marges weet te knijpen of de werkdruk te verhogen". Juist in deze bezuinigingstijden met stijgende werkeloosheid moet de overheid dit soort krachtige instrumenten toepassen om haar sociale doelen te kunnen halen. "Zonder dat het ten koste gaat van een goede financiële aanbieding." Als personeel door een contractwisseling thuis komen te zitten met een uitkering dan is dat veel erger, maar uiteindelijk ook veel duurder voor de maatschappij. Het gaat zowel om het sociale aspect, als om de netto opbrengsten van slim sociaal aanbesteden. Ook partijen waaraan subsidie wordt verstrekt door overheden, moet opgedragen worden dit soort constructies toe te passen bij hun inkoopcontracten.
 
De PvdA en FNV-Bondgenoten hebben een leidraad opgesteld waarin "Sociaal aanbesteden" staat uitgewerkt. Deze is verspreid onder alle PvdA-wethouders en raadsleden. Zie www.arnhem.pvda.nl. Ook de PvdA-Statenfractie in Gelderland pleit voor dit principe.

Arnhemse voorbeelden
 
Dit zijn vuilnismannen Minus Geritsen, Toon Hoogveld en Nol Jacobs. Minus is 61 jaar en al 41 jaar werkzaam bij de reiniging. Hij is altijd huisvuilbelader geweest, maar werkt nu op het brengstation.
 
Toon is 52 jaar en al 30 jaar werkzaam bij de reiniging. Hij is altijd veger geweest, maar door een ziekte werkt hij een paar uur alleen 's middags op het brengstation.
 
Nol is 45 jaar en is 11 jaar werkzaam bij de reiniging. Hij komt uit een werklozenproject en heeft door zijn inzet een vaste baan gekregen.
 
Deze mannen zouden thuis hebben gezeten als een andere partij dan Sita de aanbesteding had gewonnen. Als je die mannen thuis met een uitkering laat zitten, is ook nog eens de maatschappij veel en veel duurder uit.  
 
Of neem Dikkie Schuring (53) en Humphrie Wilten (57). Humphrie is 13 jaar werkzaam geweest bij reiniging als veegmachinechauffeur. Na de vorige aanbesteding was er geen plek meer voor hem. Via Kringloopwinkel 2Switch kon hij uiteindelijk weer aan de slag. Maar deze willekeur had ook verkeerd kunnen uitpakken. Juist dat willen de FNV en de PvdA in de toekomst voorkomen door sociaal aanbesteden.