Arbeidstijden

Belangrijkste doelstelling van de (vernieuwde) wet is deregulering: werkgevers en werknemers moeten veel samen regelen. De Arbeidstijdenwet (ATW) bevat veel minder normen dan voorheen en is ook simpeler van opzet. De inzet van de FNV is in cao's goed te kijken naar de arbeidstijdenregeling.

Belangrijk is om te kijken naar roosters, want in de ATW is geen grens tussen werk en overwerk. Als het maar op maximaal 12 uur per dag en 60 uur per week neerkomt. Ook is het belangrijk om te kijken waar de risico's zitten, bijvoorbeeld waar veel nachtarbeid voorkomt.

Via de cao-onderhandelingen kan de vakbeweging het niveau van bescherming omhoogtrekken en de zeggenschap van werknemers over de arbeidstijden versterken. Bijvoorbeeld door voorwaarden te stellen aan overwerk en die vast te leggen. Of voorwaarden voor de totstandkoming van roosters vast te leggen.

In cao's staan afspraken die verder gaan dan de ATW. Dat werknemers bijvoorbeeld maximaal 10 uur per dag en 45 uur per week mogen werken. Ook dat ouderen minder nachtdiensten hoeven draaien.

De strategie van de FNV bevat 2 hoofdlijnen. Ten eerste het stellen van verantwoorde grenzen om de veiligheid en gezondheid van de werknemer te beschermen en de combinatie van werk en privé mogelijk te maken. En anderzijds het vergroten van de collectieve en individuele zeggenschap van de werknemer over de werktijden. Hoe groter de zeggenschap van de werknemer, hoe onbelangrijker het voor hem is om de werktijden tot in detail in grenzen en regels vast te leggen.

Een aantal normen rond de nachtdiensten zijn verruimd. Een nachtdienst is een dienst waarin meer dan 1 uur arbeid wordt verricht tussen 0.00 en 6.00 uur. Wanneer een werknemer per 16 weken 16 of meer nachtdiensten werkt, mag zijn arbeidstijd gemiddeld maximaal 40 uur per week zijn. De maximale arbeidstijd per nachtdienst is 10 uur. Maximaal 5 keer per 2 weken en hoogstens 22 keer per jaar mag dit 12 uur zijn ten behoeve van ziektevervanging, onderhoudsstops enzovoorts.

Werknemers mogen nog steeds zelf beslissen of ze op zondag werken, tenminste in situaties waarin het werken op zondag niet vanwege de aard van het werk (zoals delen van de procesindustrie, verpleging, politie) of vanwege bedrijfsomstandigheden nodig is (zoals in de detailhandel). De werknemer heeft minimaal 13 vrije zondagen per jaar. Van deze laatste (wettelijke) norm kan in collectief overleg worden afgeweken.

De rechtspositie van de werknemer is versterkt door een extra opzegverbod in de wet. De werkgever kan de arbeidsovereenkomst niet opzeggen op grond van het feit dat de werknemer niet heeft ingestemd met werken op zondag.

Voor alle werknemers van Nederland geldt de vernieuwde Arbeidstijdenwet van 2007 (ATW), waarin staat hoe lang een werkgever een werknemer mag laten werken. De nieuwe wet heeft nog maar enkele regels over de maximum arbeidstijd. De belangrijkste regels luiden:

•  werknemers mogen maximaal 12 uur per dienst werken en maximaal 60 uur per week in een periode van 4 weken mag een werknemer gemiddeld 55 uur per week werken en per 16 weken gemiddeld 48 uur
• de dagelijkse rusttijd is 11 uur per 24 uur, 1 keer per week in te korten tot 8 uur als de aard van het werk of de bedrijfsomstandigheden dit nodig maken.
  

Betaling van overwerk is in de wet helaas niet geregeld. In de meeste cao’s zijn hierover wel afspraken gemaakt: wanneer er sprake is van overwerk en hoe het met de betaling daarvan is geregeld. In de regel geldt dat je voor overwerk loon en een toeslag ontvangt.

In je arbeidscontract staat hoeveel uren je werkt. Bij regelmatig (structureel) overwerk, kun je je arbeidscontract laten aanpassen conform de Wet aanpassing arbeidsduur (WAA). Je kunt een verzoek indienen bij je werkgever als je minstens 1 jaar in dienst bent. Alleen als er zwaarwegende belangen zijn voor je werkgever, kan hij dit verzoek weigeren.

Qua aantal arbeidsuren, geldt wel de bescherming van de Arbeidstijdenwet. Over een periode van 4 weken mag je gemiddeld 55 uur per week werken. In een cao kunnen hierover afwijkende afspraken gemaakt zijn, maar je mag nooit meer dan 60 uur per week werken. Over een periode van 16 weken mag je gemiddeld 48 uur per week werken.

In de wet is niets geregeld voor overwerk door oudere werknemers. In veel cao’s is echter wel vastgelegd dat werknemers van 50 jaar of ouder niet meer hoeven over te werken.

Qua aantal arbeidsuren, geldt wel de bescherming van de Arbeidstijdenwet. Over een periode van 4 weken mag je gemiddeld 55 uur per week werken. In een cao kunnen hierover afwijkende afspraken gemaakt zijn, maar je mag nooit meer dan 60 uur per week werken. Over een periode van 16 weken mag je gemiddeld 48 uur per week werken.

Daarover is niets wettelijk geregeld. Over reizen in de tijd van de baas moeten afspraken gemaakt worden in de cao of je arbeidsovereenkomst.

Volgens de Arbeidstijdenwet heb je bij diensten van 5,5 uur of langer recht op ten minste 30 minuten pauze. Deze pauze mag worden opgesplitst in pauzes van elk ten minste 15 minuten. Als je dienst langer dan 10 uur duurt, moet de arbeid doorbroken worden door een pauze van ten minste 45 minuten.

Een pauze geldt voor de wet niet als arbeidstijd. Er bestaat geen recht op doorbetaling van het loon. In een cao, arbeidsreglement of arbeidsovereenkomst kan wel recht op een doorbetaalde pauze zijn opgenomen.

Een pauze van minder dan 15 minuten is voor de Arbeidstijdenwet echter geen pauze en wordt als arbeidstijd aangemerkt.

Pieperdienst of bereikbaarheidsdienst wordt ook wel consignatie genoemd. Het feit dat je geconsigneerd bent, is een beperking van je vrijheid. Je moet verplicht thuisblijven tijdens de feestdagen en bereikbaar zijn. Je wordt beperkt in het maken van afspraken met vrienden en kennissen. Uitstapjes met de kinderen zijn ook niet mogelijk. Je bent beschikbaar voor het bedrijf en daar moet een bepaalde vergoeding tegenover staan.
Afspraken zijn vaak in de cao terug te vinden. Als dit niet het geval is, moeten hierover op bedrijfsniveau afspraken worden gemaakt door de bond, or of personeelsvertegenwoordiging. Vaak geldt er voor feestdagen een extra toeslag.
 
Een consignatietoeslag kan op verschillende manieren worden berekend:

• een vergoeding per geconsigneerd uur, etmaal of week;
• een vergoeding per betalingsperiode (per maand of 4 weken).

De vergoeding kan de vorm hebben van:

• een nominaal bedrag (per uur, etmaal, week of maand);
• een percentage van het periodesalaris.

Neem contact op met je bond om na te gaan wat er in jouw cao vermeld staat over toeslagen tijdens feestdagen.

Je werktijden en werkdagen zijn meestal in een arbeidscontract vastgelegd. Verandering hierin moet in onderling overleg tussen werkgever en werknemer gebeuren. Als je iets wilt veranderen is de werkgever verplicht rekening te houden met je persoonlijke omstandigheden, maar de personeelsbezetting is ook iets om rekening mee te houden. 
Je moet dus met je werkgever overleggen over je verzoek. Wellicht kun je voorstellen het eerst drie maanden uit te proberen, en dan samen  te bekijken of het structureel kan worden.

In principe geldt dat alle werkzaamheden binnen werktijd moeten plaatsvinden. Soms lukt dat niet, bijvoorbeeld in een bedrijf waar met ploegendiensten gewerkt wordt en er samen met alle medewerkers vergaderd moet worden. De werkgever mag je dan vragen deze vergadering buiten werktijd bij te wonen. Meestal staat er dan wel compensatie in tijd of geld tegenover. Als je werkgever geen compensatie aanbiedt, kun je zelf een voorstel doen om de extra werktijd te compenseren.
In je cao of individuele arbeidsovereenkomst staat vaak wat precies de regels zijn omtrent werken buiten werktijd.