‘Eenderde van jonggehandicapten raakt uitkering kwijt’

‘Eenderde van de jonggehandicapten krijgt straks geen uitkering meer.’ FNV-hoofdbestuurder Leo Hartveld maakt zich kwaad over de ingrijpende bezuiniging op de Wajong, de sociale werkvoorziening en de bijstand. ‘Dit is een grote sprong achterwaarts. Zo’n 70.000 banen voor mensen met een arbeidsbeperking gaan verdwijnen.’ En er is meer: het sociale minimum gaat met 14% omlaag. ‘Dat ondergraaft het hele loongebouw.’

Voor je vertelt waarom het allemaal zo erg is: kun je eerst een paar lichtpuntjes noemen?

‘Dat kan. Het kabinet maakt twee voorbehouden. Jonggehandicapten die vrijwel volledig arbeidsongeschikt zijn blijven in de Wajong. Dat vinden wij positief. Maar dat gaat over hooguit eenderde van de gevallen; het kan zowel om lichamelijke als geestelijke handicaps gaan. Een tweede voorbehoud is dat er voor mensen die echt niet op de arbeidsmarkt terecht kunnen, een bescheiden aantal plekken in de sociale werkvoorziening blijft; dat moet beschutte arbeid zijn, wat ook in het bedrijfsleven kan zijn.

‘De filosofie achter het verhaal van het kabinet is dat er tekorten op de arbeidsmarkt zijn, en dat jongeren die 20 tot 100% van het minimumloon kunnen verdienen wel aan de bak zouden kunnen komen. En dat ze niet wezenlijk verschillen van schoolverlaters en anderen die in de bijstand zitten. Daarmee komen ze onder de Wet werken naar vermogen, die valt onder het regime van de bijstand.'

Wat heeft dat bijstandsregime voor gevolgen voor de doelgroep van de Wajong?

‘De Wajong is individueel en staat dus los van het inkomen van je ouders, en ook van een eventueel vermogen dat zij hebben of dat je zelf hebt. Maar de Wet werken naar vermogen gaat uit van een gezinsinkomen. Dan wordt er wél gekeken naar het inkomen van een eventuele partner of ouders.  Jongeren die nog bij hun ouders wonen, raken hun uitkering kwijt. Dat gaat om 35 tot 40% van de Wajongers.

‘Van de jaarlijkse instroom in de Wajong van zo’n 15.000 jongeren zullen er vanaf volgend jaar 5.000 in de Wajong blijven en 10.000 in de nieuwe regeling. Van die laatste groep zal ongeveer de helft niets meer krijgen, omdat ze bij hun ouders of met een partner wonen.‘

Is de filosofie van de regering dat die jongeren dan harder op zoek gaan naar een baan in het bedrijfsleven?

‘Als dat zo is, moet je de sociale zekerheid afschaffen. Je kunt niet zeggen dat iemand die thuis woont een ander zoekgedrag heeft dan iemand die alleen woont. Een belangrijk deel van de bezuiniging op de Wajong wordt niet behaald doordat jongeren aan het werk komen, maar doordat ze geen recht meer op een uitkering hebben.

‘Ten eerste krijgt tweederde een lagere uitkering, want Wajong is 75% van het minimumloon, terwijl bijstand 70% is. En de helft van die groep krijgt al helemaal niks meer omdat ze te maken krijgen met het inkomen van hun ouders of partner. Dat gaat dus om eenderde van de jonggehandicapten! Een grote sprong achterwaarts in de Nederlandse samenleving.’

Klopt het dat mensen voor minder dan het minimumloon moeten gaan werken?

‘Helaas wel, met deze wet raken jongeren aangewezen op werk onder het minimumloon. Zo krijg je een verdere uitholling van de onderkant van de arbeidsmarkt.

‘Er is geen enkele stimulans voor werkgevers om jonggehandicapten in dienst te nemen. Het is te vrijblijvend om te vertrouwen op goede voornemens. Tot nu heeft slechts 4% van de werkgevers een Wajongere in dienst, dus 96% niet. Daar wordt niets over afgesproken.

‘Een deel van de werkgelegenheid zit in de sociale werkvoorziening. Natuurlijk zie ik ook liever dat ze bij een gewoon bedrijf of instelling aan de slag kunnen, maar zolang die banen er niet zijn, kun je het aantal banen in de sociale werkvoorziening niet terugdringen. Toch is dat precies wat het kabinet doet. Ze hanteren een sterfhuisconstructie voor de sociale werkplaatsen, met natuurlijk verloop, tot er van de 100.000 arbeidsplaatsen nog maar 30.000 over zijn voor beschutte arbeid.

‘Pakweg 70.000 banen voor mensen met een arbeidsbeperking verdwijnen dus. Zonder dat geregeld is dat die plekken op de reguliere arbeidsmarkt terugkomen. Het kabinet gelooft dat die er vanzelf komen door de krapte op de arbeidsmarkt; dat geloof deel ik absoluut niet. Integendeel, alle ervaringen wijzen erop dat daar heel veel inspanning voor nodig is.’

In de Tweede Kamer werd ervoor gepleit om werkgevers via cao’s te dwingen beschermde arbeidsplaatsen te creëren. Is dat geen goed idee?

‘Nee, dat is een ongepaste omweg. Als je beschermde plekken op de arbeidsmarkt wilt scheppen, moet je wettelijke maatregelen nemen. We wijzen het principieel af om het algemeen verbindend verklaren van cao’s af te laten hangen van bepaalde maatregelen in de cao, want dan is het eind zoek. Praktisch wijzen we het ook af, omdat het niet zal werken. Als de werkgever zou weigeren een maatregel uit te voeren, zou de hele cao niet meer geldig zijn. En daarmee zouden ook regelingen voor bijvoorbeeld scholing en werkgelegenheid  worden uitgehold.’

Heb je nog meer om voor te waarschuwen?

‘Ja. Het vorige kabinet heeft besloten de zogenoemde aanrechtsubsidie af te schaffen. Dat is de heffingskorting voor de belasting die je aan je partner mag overdragen, wat gunstig is als een partner niet werkt. Als de aanrechtsubsidie is afgeschaft zal het inkomen van een kostwinner met minimumloon met 14% dalen. Dan zou de bijstandsuitkering daar iets boven uitkomen. Dat is een rare situatie. Dat vinden wij ook, maar het kabinet wil dat oplossen door de grondslag voor de bijstand met 14% te verlagen.

‘Daar zijn we tegen, want dan gaat het sociale minimum dus met 14% omlaag. Dat gaat naar rato ook gelden voor alleenstaanden met bijstand, en ook voor arbeidsgehandicapten. En ook nog eens voor ouderen met te weinig AOW-rechten. Dus de groep mensen die hierdoor getrofen wordt zijn de 350.000 bijstandsgerechtigden, maar ook iedereen die onder die nieuwe Wet werken naar vermogen gaat vallen. Bij elkaar zo’n 450.000 mensen in de huidige situatie.

‘Dit gaat op de lange termijn heel Nederland treffen, omdat hiermee het fundament van de sociale zekerheid en ook het loongebouw worden aangetast. Ik kan me niet voorstellen dat het CDA en de PVV dit een goede ontwikkeling vinden. Ik doe een beroep op hun gezond verstand om de sociale zekerheid niet te laten wegzakken. Dit leidt tot een grote groep nieuwe armen, ook werkende armen. Het is triest om te moeten vaststellen dat we in de 21ste eeuw teruggaan naar de eerste helft van de 20ste eeuw.’

Wat wil de FNV hier tegen doen?

‘De FNV is van plan om in het najaar flink tegenstand tegen deze afbraak te gaan organiseren. We spreken hierover al met de andere vakcentrales en organisaties als de CG-raad, Humanitas en de Raad voor Kerken. Gezamenlijk gaan we proberen een bres te schieten in de coalitie, die elkaar vooral uit angst vasthoudt. Ik kan me niet voorstellen dat een partij als het CDA, dat naastenliefde in de grondslag heeft staan, hier uit overtuiging mee instemt. Zij zijn in de opbouw van deze voorzieningen namelijk een bepalende speler geweest. Rond Prinsjesdag willen we al zichtbaar actie gaan voeren en ik nodig iedereen uit om zich aan te sluiten.’