Supermarktmedewerker: ‘Elke week zie je nieuwe gezichten’
Een leven lang werkt hij al in de supermarktsector. Daarnaast houdt hij als kaderlid van FNV Bondgenoten de ontwikkelingen rondom de arbeidssituatie goed in de gaten. W. (1956) heeft de supermarktsector drastisch zien veranderen. Bijna 80 procent is flexwerker, veel collega’s hebben kleine baantjes, managers gaan ‘creatief’ met werkuren om. “Wij moeten voor de klanten lopen als een kieviet en dat doen we ook. Als de grote baas dat nou ook eens voor ons doet, dan is alles opgelost.”
| Hij is een van de weinige fulltimers die nog te vinden zijn in de supermarktsector. Begonnen bij Primarkt in Breda, dat in 2001 door Albert Heijn werd overgenomen. Maar verkoper B. is er nog. “Het ambachtelijke in dit werk is verdwenen doordat alles voorverpakt wordt verkocht. Maar ik heb nog wel plezier in mijn werk hoor.”
Bijna niemand wordt nog fulltime aangenomen, weet Boomaars. “80 Procent is flexkracht en dat worden er elk jaar meer. Afdelingsmanagers zijn meestal studenten, die hier voor 12 uur werken.” In de nabije toekomst worden tussen 11 uur ’s morgens en 2 uur ’s middags moeders aan de kassa gezet. “De werktijden worden steeds meer opgeknipt, zodat arbeidskrachten zo weinig mogelijk geld kosten en zo veel mogelijk opleveren. Met korte contracten zijn werknemers veel flexibeler en ook nog eens fitter, ondanks het gebrek aan werkervaring”, zegt Boomaars. In zijn filiaal werken voornamelijk studenten en schooljeugd, maximaal 12 uur per week. “Dan zijn er nog de dames aan de kassa die 20 à 32 uur per week werken. Een enkeling heeft een vast dienstverband. Zodra een van hen vertrekt, worden die uren opgeknipt.” Ook met overwerk blijkt er gedoe. Van bovenaf zijn de werktijden goed geregeld, zegt Boomaars, maar op de werkvloer gaat het nog wel eens mis. “De jeugd controleert zelf niks. Ik zeg altijd: ‘Schrijf je uren op. Als je ze zelf niet bijhoudt, krijg je niks extra’s.’
De manager rekent zich rijk over de rug van het personeel. Als iedereen een half uurtje overwerkt zonder te noteren, heeft hij 30 uur per week gratis. Het meldpunt Naleving Cao heeft veel opgeleverd. Als een supermarkt zich niet aan de regels houdt, grijpt de directie wel in. Maar mensen durven niet goed hun mond open te trekken. Ze werken dan maar een kwartiertje extra. Ze zijn soms ook vrienden, dus dan doen ze dat voor elkaar en dan zijn ze zo een half uur verder. Zo worden mensen bedonderd.” |
Supermarkten Aantal werknemers Circa 260 duizend, waarvan circa 80 procent flexwerker, 70 procent is jonger dan 25 jaar. Soorten contracten Hulpkrachten, nulurencontracten, tijdelijke contracten, min-maxcontracten. Bijna 60 procent van de werknemers heeft een contract kleiner dan 16 uur. Ontwikkelingen De totale werkgelegenheid in de branche is al een aantal jaren vrijwel stabiel, maar het personeelsbestand is sinds begin 2010 flink in aantal toegenomen. Kort gezegd: meer mensen met steeds kleinere contracten. Inmiddels zijn er 180 duizend goedkope hulpkrachten, die niet voor toeslagen (met uitzondering van zon- en feestdagen) in aanmerking komen. De bedrijven voeren een prijzenoorlog, maar eigenlijk is het een kostenoorlog. Te vaak wordt de cao niet nageleefd, terwijl het prima gaat in de branche. Van de crisis hebben de supermarkten uitsluitend profijt gehad: mensen eten meer thuis en besteden minder in de horeca. Knelpunten flexwerk In de supermarktenbranche is een wildgroei ontstaan van opgeknipte baantjes van maximaal 12 uur. De versnippering van banen kreeg een extra stimulans door de kleine-banen-regeling. Werkgevers hoeven door deze regeling geen premies te betalen voor werknemers tot 23 jaar met een baan kleiner dan 12 uur. De FNV heeft zich tegen deze regeling verzet. Eind 2011 wordt de regeling gestopt. Steeds vaker moeten fulltimers het veld ruimen. Iedereen met een contract groter dan 12 uur wordt onder druk gezet om minder uren te accepteren. Uit enquêtes komt naar voren dat werknemers tegen hun zin worden overgeplaatst, maar ook op andere manieren worden weggepest. Vrijwel niemand die recht heeft op contractuitbreiding krijgt dit. Na 3 tijdelijke contracten moet men 3 maanden thuiszitten om de Wet flexibiliteit en zekerheid te ontlopen. Ook komen gebroken diensten steeds vaker voor (9-12 en 17-20 uur). Leidinggevenden worden van hogerhand aangestuurd om geen mensen meer boven de 18 jaar aan te nemen (goedkoop door jeugdlonen) en geen contracten groter dan 12 uur af te sluiten. Zelfs teamleiders worden nu aangenomen voor maximaal 12 uur per week. Laagopgeleide jongeren die een carrière in de supermarkt zouden willen, krijgen geen kans op een baan met een loon waar ze van rond kunnen komen. FNV Bondgenoten bezoekt veel supermarkten en legt alle gesignaleerde problemen direct in de onderhandelingen op tafel. Werkgevers zien inmiddels in dat het niet om incidenten gaat, maar dat er meer aan de hand is. De bond informeert jongeren, zodat ze beter voor hun rechten kunnen opkomen. |
Over leeftijdsdiscriminatie wordt niet gesproken, maar de praktijk ziet er wel zo uit. “De managers moeten binnen het kostenplaatje blijven. Twee jongeren van 15 jaar zijn goedkoper dan één van 19. Dat is jammer, want de liefde voor het vak en voor de klant is er bij zulke kinderen niet, wel bij de oudere fulltimers. Ze sturen klanten naar ons door. Gelukkig maar, denk ik wel eens, want ze weten soms het verschil niet tussen een krop sla en ijsbergsla. En als de bieflappen op zijn, moet je de klant geen pond gehakt in de hand duwen.”
Door al die korte contracten en het zo goedkoop mogelijk inzetten van personeel is er ook veel verloop, constateert B. “Elke week zie je nieuwe gezichten.” Hij noemt de kleine-banen-regeling “een ramp voor mensen die fulltime willen werken.” Werkgevers hoeven bij contracten korter dan 12 uur geen premies voor sociale verzekeringen af te dragen. Dat concurreert met contracten langer dan 12 uur, zodat jongeren die 23 worden, en dus duurder voor de werkgever, niet meer terug hoeven te komen. “We hebben met de vakbonden de campagne ‘Genoeg = Genoeg’ opgezet voor alle werknemers in de detailhandel. Daarin staan sociale zekerheid en eerlijke beloning centraal.”
De jeugdlonen zouden vanaf 18 jaar naar het minimumloon moeten, is een van de eisen. “Daardoor maak je het werk aantrekkelijker. In de grote steden staan jongeren al niet meer in de rij om bij de supermarkten aan de slag te gaan. Daar moet je als werkgever op vooruit zien.”
De FNV-kaderleden binnen de supermarktsector proberen mensen te stimuleren om contractverhoging aan te vragen als ze structureel meer werken dan in hun contract staat. “Daar hebben ze volgens de wet recht op. We willen de kaderleden meer bekendheid gaan geven, zodat werknemers weten bij wie ze met hun klachten terecht kunnen.”
De oplossing voor al deze knelpunten ligt voornamelijk bij de werkgever, stelt B. “Wij moeten netjes omgaan met de klanten, moeten voor hen lopen als een kieviet en dat doen we ook. Als de grote baas dat nou ook eens voor ons doet, dan is alles opgelost.”
Er zijn filialen waar een naar regime heerst, ontdekten kaderleden tijdens een rondje supermarkten. “Op één filiaal bleek dat werknemers moesten melden als ze naar de wc moesten. Als het wc-bezoek iets te lang duurde, of als ze iets te vaak gingen, moesten ze in eigen tijd doorwerken. Daarom is controle op managers heel belangrijk. Elke melding moet serieus genomen worden. Dan krijg je meer vat op de zaken die mis zijn en kun je zoeken naar oplossingen.”
Onzeker Werk
Flex een zegen voor de economie of een ramp voor de mensen? De meningen zijn verdeeld. De FNV laat flexwerkers zelf aan het woord. Hieronder is de brochure te downloaden. Liever een papieren versie? Bel publieksvoorlichting 0900 - 3300 300.
Voormalig rijksambtenaar : ‘De overheid creëert een nieuwe klasse zonder rechten’
Postbezorger Dieuwke Feenstra: ‘Ik moet hard fietsen voor weinig geld’